Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

OGÓLNE

NAWOŻENIE ŻELAZEM

Dr Piotr Chochura

Numer archiwalny: 04/2005


Żelazo jest odpowiedzialne za wiele ważnych funkcji w roślinie. Jego niedobór można stosunkowo łatwo i bezbłędnie zdiagnozować na podstawie typowych objawów, jakie występują na najmłodszych częściach roślin. Mikroelement ten nie jest bowiem przemieszczany ze starszych organów, gdzie ulega silnemu związaniu. Charakterystycznym objawem niedostatecznej zawartości Fe w roślinie jest chloroza, początkowo w postaci jaśniejszych plam pomiędzy nerwami. Przy bardzo silnym niedoborze tego składnika liście i wierzchołki roślin stają się żółte, a nawet białawe. W konsekwencji wierzchołki wzrostu zamierają. Oprócz spadku plonu kwiatów czy owoców, chloroza pogarsza walory dekoracyjne roślin ozdobnych, a tym samym ich wartość.


Wymagania roślin

Rośliny mają zróżnicowane wymagania w stosunku do żelaza. Spośród krzewów lub krzewinek bardzo wrażliwe na jego niedobór są te z rodzajów: Buxus, Calluna, Erica, Chamaecyparis, Cytisus, Hamamelis, Hibiscus, Hypericum, Jasminum, Rhododendron (fot. 1). Objawy chlorozy spotyka się też często na hortensjach (Hydrangea sp. — fot. 2), a także na innych roślinach drzewiastych (fot. 3), w tym iglastych (fot. 4).


Fot. 1. Objawy chlorozy na liściach różanecznika


Fot. 2. hortensji


Fot. 3. magnolii


Fot. 4. jodły

Przyczyny niedoboru żelaza

Oprócz zwykłego wyczerpania zapasów Fe w glebie, bardzo często dochodzi do uwsteczniania żelaza na drodze reakcji z fosforanami lub węg­lanami (np. po wapnowaniu). Przy zbyt wysokim pH powstający wodorotlenek żelazowy wytrąca się w postaci związków nierozpuszczalnych w wodzie, a tym samym żelazo przechodzi w formę niedostępną dla roślin. Dostępność tego mikroelementu, a także manganu, miedzi i cynku wzrasta wraz z zakwaszeniem gleby. Czynnikiem mogącym ograniczyć pobieranie żelaza jest antagonizm jonowy — za wysokie stężenie manganu, miedzi czy cynku. Upośledzenie pobierania Fe następuje również w warunkach deficytu światła oraz braku tlenu w strefie korzeniowej.

Nawozy żelazowe

Jako źródło żelaza w nawożeniu roślin ogrodniczych wykorzystuje się siarczan żelaza dwuwartościowego lub, częściej, nawozy zawierające żelazo w formie schelatowanej. Formę mineralną (FeSO4 x 7H2O) o zawartości 20,2% Fe wykorzys­tuje się do nawożenia upraw w polu i prowadzonych w podłożach tradycyjnych pod osłonami. Zazwyczaj całą dawkę wprowadza się przedwegetacyjnie doprowadzając zawartość żelaza do 50 mg Fe/dm3 podłoża, co powinno wystarczyć na cały okres wegetacji.

W systemach uprawy z fertygacją zawartość żelaza w pożywce należy utrzymywać
na poziomie 1–2 mg Fe/dm3 wykorzystując nawozy chelatowe. W układach z kroplowym nawadnianiem polecana jest tylko taka forma tego mikroelementu, w przeciwnym bowiem razie wodorotlenek żelazowy może spowodować zatkanie kapilar.

Co to są chelaty?

Są związkami chemicznymi o skomplikowanej budowie (np. najpopularniejszy EDTA to kwas etylenodiaminotetraoctowy) tworzącymi specyficzne — tzw. ligandowe — wiązanie z kationami metali (np. Fe+2, Fe+3, Zn+2, Cu+2). Ich wspólną cechą charakterystyczną jest bardzo dobra rozpuszczalność w wodzie i niska stała dysocjacji. Dzięki temu chronią żelazo przed uwstecznianiem w środowisku korzeniowym. Roślina pobiera całą cząs­teczkę kompleksu metal-chelat i dopiero w jej organizmie następuje oddzielenie jonu metalu od chelatora. Stabilność i trwałość chelatu zależy od jego budowy, a także od pH środowiska, dostępu światła i czasu przechowywania. Pożywki i nawozy chelatowe należy chronić przed dostępem światła i nie przechowywać ich zbyt długo. W tabeli 1 zestawiono związki chemiczne najczęś­ciej używane jako chelaty nawozowe i zakresy pH, w jakich chelaty zapewniają dostępność żelaza.

W zależności od charakteru związku, nawozy te mogą zawierać różne ilości żelaza, zazwyczaj 6–13% Fe (tab. 2). Oprócz głównego składnika, są w nich jony towarzyszące — amonowy (NH4+), siarczanowy (SO4) i sodowy (Na+). Należy je uwzględniać w bilansie składników pokarmowych, zwłaszcza gdy rośliny uprawiane są w podłożach tradycyjnych (np. torfowych), w których zalecana zawartość żelaza wynosi 50 mg Fe/dm3 podłoża (oznaczenie w wyciągu Lindseya). Orientacyjne dawki nawozu (6–7% Fe) polecane podczas uprawy roślin ogrodniczych to:

  • zapobiegawczo 1 g/m2,
  • przy średnim niedoborze 5 g/m2,
  • przy silnym deficycie 10 g/m2.

Nawóz najlepiej rozpuścić w wodzie i podlać rośliny roztworem. Dla upraw pojemnikowych zalecane jest, w zależności od niedoboru, 25–50 ml roztworu o stężeniu 0,25% (2,5 g/l wody) na litr objętości doniczki.

Chelaty żelaza wykorzystuje się również do dokarmiania dolistnego, gdy zachodzi potrzeba bardzo szybkiego dostarczenia tego składnika do liś­ci.
Po opryskaniu roślin roztworem nawozu o stężeniu 0,1–0,2% (1–2 g na litr wody) chloroza zanika zazwyczaj po upływie 7–10 dni. Roztwory wodne chelatów-Fe są barwy jasnobrązowej. Częs­to po zabiegu pozostają na liściach brązowe plamy, które obniżają wartość dekoracyjną roślin. Można je łatwo usunąć za pomocą mało intensywnego deszczowania, 4–6 dni po zabiegu, które spłucze pozostałości chelatu.

Jaki nawóz wybrać?

Na rynku dostępne jest wiele nawozów pojedynczych zawierających żelazo w formie chelatów. Kosztują one aż 25–90 zł za kilogram. Uwzględniając stosunkowo niską zawartość głównego składnika są to najdroższe nawozy używane przez ogrodników. Z tego powodu bardzo istotne jest zapobieganie niedoborom żelaza na etapie przygotowania pola lub podłoża do uprawy. Wykonanie analizy chemicznej powinno więc być elementarną czynnością przed rozpoczęciem produkcji.

Jeśli jednak zastosowanie chelatu okaże się konieczne, to decydując się na zakup okreś-
lonego produktu należy zwrócić uwagę na rodzaj związku, z którego wykorzystaniem wyprodukowano nawóz. Czynnikiem decydującym o wyborze nawozu jest odczyn gleby lub podłoża. Jeżeli pH jest niższe od 6,0 — wystarczy EDTA, przy pH 6,0–7,0 wskazane jest DTPA lub HEDTA, a gdy pH przekracza 7,0, należy zastosować EDDHA lub EDDHMA. Wszystkie kompleksy żelaza są trwałe w niskim pH, toteż nic nie stoi na przeszkodzie, żeby użyć — na przykład — EDDHMA do uprawy prowadzonej przy pH 5,5, choć będzie to rozrzutne (najtańsze są bowiem chelaty na bazie EDTA, a najdroższe — formy EDDHA i EDDHMA). Natomiast korzystanie z EDTA lub DTPA powyżej granicy zalecanego pH
(tab. 1) nie chroni zawartego w nim żelaza przed uwstecznianiem.

Tabela 1. Trwałość chelatów żelaza, w zależności od pH gleby lub podłoża

Tabela 2. Przykładowe pojedyncze nawozy chelatowe zawiera­jące żelazo

Warto pamiętać, że żelazo jest również składnikiem nawozów mikroelementowych wieloskładnikowych, a także nawozów "kompletnych", zawierających wszystkie składniki pokarmowe. Zazwyczaj mikroelementy zawarte w takich nawozach, a zwłaszcza żelazo, są schelatowane (najczęściej EDTA). Taka informacja jest umieszczona na opakowaniu. Zapewnia to pokrycie potrzeb pokarmowych roślin co do żelaza, bez potrzeby dodatkowego dokarmiania tym składnikiem. W praktyce nie spotyka się jednak zatrucia roślin ogrodniczych żelazem.


powrót

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2017 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.