Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

MODA NA STARE ODMIANY JAB?ONI (CZ. II)

Mgr Marta Dziubiak

Numer archiwalny: 02/2005


W pierwszej cz??ci artyku?u ("Szk?karstwo" 1/2005) przedstawi?am histori? hodowli i uprawy odmian jab?oni oraz sposoby ich gromadzenia i zachowania w Polsce. Wymieni?am tak?e 45 odmian jab?oni powszechnie uprawianych przed II wojn?. W praktyce spotyka?o si? ich du?o wi?cej, cho?by takie, jak: 'Gloria Mundi', 'Szlachetne Czerwone', 'Dobry Kmiotek', 'Montwi??wka', 'Cukrwka Litewska', 'Filippa', ca?a gama renet, z?otek, go??bkw i kalwil. Nie sposb wymieni? i opisa? ich wszystkich. Dlatego, opieraj?c si? na swoim do?wiadczeniu w pracy z odmianami jab?oni, wybra?am z nich 28, ktre mog? poleci? do uprawy w sadach przydomowych, bez specjalnej ochrony przed chorobami. Rodz? one tak?e smaczne owoce do spo?ycia w stanie ?wie?ym lub po przetworzeniu.


W przedwojennej Polsce

W tych czasach powszechnie uprawiano w sadach co najmniej kilkana?cie odmian jab?oni. W sprzeda?y by?o ich znacznie wi?cej. Literatura sadownicza z tego okresu podaje, w zale?no?ci od ?rd?a i autora, nawet do 150 odmian, dost?pnych w ofercie szk?karskiej. Nie wszystkie nadawa?y si? do uprawy na terenie ca?ej wczesnej Polski i dlatego zalecano ich rejonizacj?. Dobory odmian dla wyznaczonych pi?ciu rejonw poda? w 1930 roku pomolog i doktor filozofii Bronis?aw Ga?czy?ski. Rwnie? prof. Stefan Celichowski z Wy?szej Szko?y Ogrodniczej, dyrektor Ogrodu Pomologicznego w Warszawie napisa? "Zasi?gi jab?oni, czyli rozmieszczenie odmian najodpowiedniejszych do hodowli w Polsce" z 32 mapkami. Uwa?am, ?e rejonizacja uprawy niektrych odmian jab?oni jest aktualna do dzi?. Mia?am okaz­j? porwna? jab?ka starej niemieckiej odmiany o nazwie 'Grochwka' ('Bohnapfel'), ktre dojrzewaj? bardzo p?no i mo?na je przechowa? w zwyk­?ej piwnicy do wiosny, z dwch rejonw. Owoce z Dolnego ?l?ska by?y ?adnie wybarwione, a z Suwalszczyzny, gdzie nazywane s? 'Kamieniakami', d?ugo pozostaj? twarde i zielone.

Osoby zainteresowane odsy?am do lektury przedwojennych ksi??ek Jankowskiego, Brzezi?skiego, Filewicza, Goli?skiego czy Kubaszewskiego. We wsp?czesnej literaturze g?wnym ?rd­?em wiedzy o odmianach wszystkich ro?lin sadowniczych w okresie powojennym by?a i nadal jest "Pomologia" pod redakcj? prof. Aleksandra Rejmana. W wydaniu z 1994 roku w?rd 148 opisanych odmian jab?oni oko?o 60 to stare, przedwojenne. O dawnych odmianach drzew owocowych mo?na te? przeczyta? w "Poradniku sadowniczym starych odmian drzew owocowych" wydanym w 2003 roku przez Towarzystwo Przyjaci? Dolnej Wis?y. Publikacja ta zawiera rwnie? histori? ich uprawy nad Doln? Wis?? oraz zasady piel?gnacji starych drzew i ich odnawiania.

Odmiany letnie

'Ananas Ber?enicki' zosta? znaleziony na Wile?szczy?nie jako siewka nieznanej odmiany. Drzewo ro?nie bardzo silnie, tworzy pot??n? kulis­t? koron?. W okres owocowania wchodzi p?no, co mo?na przyspieszy? przez szczepienie na kar?owych podk?adkach. Owocuje corocznie, pocz?tkowo niezbyt obficie. Odmiana jest wytrzyma?a na mrz, odporna na parcha jab?oni i m?czniaka. Owoce s? du?e lub bardzo du?e, kulisto-sto?kowate, lekko zw??aj?ce si? ku kielichowi, delikatnie ?ebrowane (fot. 1). Skrka jasno??ta, gruba, pokryta delikatnym, rozmytym, r?owym rumie?cem. Mi??sz kremowy, zwarty, po dojrzeniu kruchy, ma?o soczysty, winno-s?odki, lekko aromatyczny, smaczny. Dojrza?o?? zbiorcz? owoce osi?gaj? w pierwszej po?owie sierpnia, konsumpcyjn? tydzie? p?niej, mo?na je przechowa? do ko?ca wrze?nia, ale szybko ulegaj? rozpadowi. Owoce typowo deserowe, mniej nadaj? si? na przetwory.


Fot. 1. 'Ananas Ber?enicki'

'Char?amowskie' (synonimy: Borowinka Krapczataja, Duchess of Oldenburg, Borovitsky) jest bardzo star? odmian? pochodzenia rosyjskiego, opisan? przez Bo?otowa w 1800 roku. Drzewo pocz?tkowo ro?nie bardzo silnie, p?niej znacznie s?abiej. Korona jest du?a, kulista, roz?o?ysta, ze zwisaj?cymi ga??ziami. Wcze?nie wchodzi w okres owocowania. Owocuje przemiennie, ?rednio obficie. Odmiana ta jest bardzo wytrzyma?a na mrz, do?? odporna na parcha jab?oni. Owoce s? ?redniej wielko?ci, kuliste, nieco sp?aszczone (fot. 2). Skrka cienka, delikatna, ??tobia?a z karminowoczerwonym, pr??kowanym rumie?cem. Mi??sz ??tobia?y, czasem nieco r?owy przy kielichu, soczysty, mi?kki, kwaskowaty, po przejrzeniu m?czysty, ze s?abym korzennym zapachem. Owoce dojrzewaj? pod koniec sierpnia, s? wra?liwe na gnicie, przechowuj? si? bardzo krtko. W czasie przechowywania trac? swj kwa?ny smak, robi? si? bardziej kruche i smaczniejsze. Odmiana przeznaczona g?wnie na przetwory i na susz.


Fot. 2. 'Char?amowskie'

'Grafsztynek Inflancki' (Rosenstreifling, Osiennoje po?osatoje, Kalwila ry?owa). Odmiana, wed?ug jednych autorw, pochodzenia ?otewskiego, wed?ug innych — holenderskiego.

Drzewo pocz?tkowo ro?nie silnie, po wej?ciu w okres owocowania s?abiej, tworzy koron? o ga??ziach lekko zwisaj?cych, odchodz?cych od pnia po k?tem prostym. Li?cie s? charakterystyczne, du?e, matowe o grubych z?bkach na brzegu. W okres owocowania wchodzi do?? p?no. Dobrze piel?gnowane owocuje corocznie. Wytrzyma?a na mrz, odporna na choroby, niewybredna co do gleby i stanowiska. Owoce s? ?redniej wielko?ci, wyrwnane, kuliste, lekko wyd?u?one, zw??aj?ce si? ku kielichowi, cz?sto z jednym, lekko zarysowanym szwem (fot. 3). Skrka sucha, cienka, ??tawozielona, w miar? dojrzewania ??kn?ca, z delikatnym bia?awym nalotem i karminowym, smu?kowanym rumie?cem. Mi??sz kremowobia?y, czasem r?owy pod skrk?, kruchy, soczysty, o przyjemnym s?odkim i nieco malinowym smaku. Owoce dojrzewaj? na prze?omie sierpnia i wrze?nia, mo?na je przechowa? do po?owy pa?dziernika.


Fot. 3. 'Grafsztynek Inflancki'

'Kalwila Letnia Fraasa' to odmiana pochodzenia niemieckiego, wyhodowana w po?owie XIX wieku. Drzewo ro?nie silnie, tworzy wysok?, kulist? i g?st? koron?. Wcze?nie wchodzi w okres owocowania. Owocuje obficie, ale przemiennie. Ma?o wra?liwe na parcha. Owoce s? ?rednie lub du?e, kulisto-sp?aszczone, lekko ?ebrowane (fot. 4). Skrka delikatna, bia?ozielono??ta, od strony nas?onecznionej pokryta delikatnym r?owawym rumie?cem. Mi??sz kremowobia?y, kruchy, soczys­ty, o r?anym zapachu, drobnoziarnisty, smaczny. Owoce dojrzewaj? na prze?omie sierpnia i wrze?nia, przechowuj? si? do?? krtko, s? wra?liwe na transport. Jest to odmiana deserowa.


Fot. 4. 'Kalwila Letnia Fraasa'

'Korobwka' (Pomme Pierre le Grand, Mieduniczka, Renetka) to odmiana pochodzenia bia?oruskiego. Drzewo ro?nie powoli i nie wyrasta zbyt du?e, tworzy koron? szerok? i roz?o?yst?. Do?? p?no wchodzi w okres owocowania. Stare drzewa s? bardzo p?odne, ale rodz? drobniejsze owoce. S? bardzo wytrzyma?e na mrz. Owoce s? drobne, kulisto-sp?aszczone. Skrka cienka, lekko t?ustawa, zielono??ta, pokryta czerwonym, pr??kowanym rumie?cem (fot. 5). Mi??sz ??tawy, zwarty, ziarnisty, bardzo s?odki nawet u niezupe?nie dojrza?ych owocw, z przyjemnym miodowym posmakiem, bardzo smaczny. Owoce dojrzewaj? w po?owie sierpnia.


Fot. 5. 'Korobwka'

'Oliwka Inflancka' (Oliwka ??ta, Bia?y Nalew, Papierwka, Weisser Klarapfel) to odmiana pochodz?ca z krajw nadba?tyckich. Drzewo pocz?tkowo ro?nie silnie, osi?ga jednak ?rednie rozmiary. Korona szerokosto?kowata. W okres owocowania wchodzi wcze?nie. Owocuje przemiennie. Wytrzyma?e na mrz, odporne na parcha, ma?o wybredne co do gleby. Owoce s? ?redniej wielko?­ci lub ma?e, lekko ?ebrowane, z jednym ?ebrem silniej wykszta?conym i przechodz?cym w formie kantu przez ca?y owoc (fot. 6). Skrka g?adka, cienka, jasnozielonkawo??ta. Mi??sz bia?y, drobnoziarnisty, soczysty, delikatny, kwaskowy, do?? smaczny. Owoce dojrzewaj? ju? w po?owie lipca i w sierpniu. Nie nadaj? si? do przechowywania. Bardzo dobre na przetwory, np. na mus.


Fot. 6. 'Oliwka Inflancka'

Odmiany jesienne

'Antonwka Zwyk?a' to bardzo stara odmiana rosyjska. Drzewo ro?nie silnie, tworzy koron? kulis­t?, szerok?. W okres owocowania wchodzi do?? p?no, owocuje obficie, przemiennie. Wytrzyma?e na mrz, odporne na choroby. Antonwka uwa?ana jest za bardzo dobry zapylacz dla innych odmian. Owoce s? do?? du?e, kulisto-sp?aszczone, zw??one przy kielichu, ?ebrowane (fot. 7). Skrka g?adka, ??tozielona, p?niej jasno??ta. Mi??sz bia?y, soczysty, gruboziarnisty, kwaskowy. Owoce dojrzewaj? w ko?cu wrze?nia, przechowuj? si? do listopada.


Fot. 7. 'Antonwka Zwyk?a'

Znana jest te? 'Antonwka P?torafuntowa' inaczej ?mietankowa albo Bia?a, znaleziona przez Miczurina. Owoce ma znacznie wi?ksze i ja?niejsze ni? 'Antonwka Zwyk?a'. W smaku s? mniej kwa?ne i mniej aromatyczne, bardzo krtko si? przechowuj?. S? wra?liwe na brunatn? zgnilizn?. Obie odmiany s? doskona?e na przetwory.

'Grafsztynek Prawdziwy' (Gravensteiner) znany by? ju? w XVI wieku. Pochodzenie nie jest do ko?ca wyja?nione, niektrzy autorzy uwa?aj?, ?e to odmiana w?oska, Niemcy utrzymuj?, ?e powsta?a w Szlezwiku-Holsztynie w sadzie zamkowym Gravenstein, co jest prawdopodobne, bo odmianie sprzyja klimat ch?odny i wilgotny. Drzewo ro?nie bardzo silnie, tworzy szerok?, g?st? koron?, z konarami odchodz?cymi od pnia pod k?tem prostym. Wytrzyma?e na mrz. Na parcha do?? wra?liwe. W okres owocowania wchodzi bardzo p?no, jest p?odne w p?niejszym wieku. Owoce s? ?rednie i du?e, kulisto-sp?aszczone, ?ebrowane (typu kalwili). Skrka cienka, b?yszcz?ca, jas­no??ta z pr??kowanym rumie?cem, po przechowaniu bardzo t?usta. Mi??sz ??tawobia?y, lu?ny, bardzo soczysty, s?odko-winny, aromatyczny, bardzo smaczny. Owoce dojrzewaj? na pocz?tku wrze?nia, przechowuj? si? do grudnia.

'Kardynalskie P?omieniste' (Geflamter Weisser Kardinal) jest odmian? pochodzenia czes-kiego lub niemieckiego. Drzewo ro?nie silnie, tworzy du??, lu?n? koron?. W okres owocowania wchodzi do?? p?no. Owocuje obficie, ale przemiennie. Jest wytrzyma?e na mrozy i odporne na choroby. Owoce s? du?e lub bardzo du?e, nieco sto?kowate, z wyra?nymi ?ebrami (fot. 8). Skrka ??tawa z p?omienistym, smu?kowanym rumie?cem, lekko t?usta. Mi??sz bia?y, soczysty, s?odko-kwaskowaty, kruchy, smaczny. Owoce dojrzewaj? pod koniec wrze?nia, przechowuj? si? do ko?ca grudnia.


Fot. 8. 'Kardynalskie P?omieniste'

'Kosztela' (Wierzbwka zimowa, Kosztylka) to odmiana pochodzenia polskiego. Wed?ug starych r?kopisw, nazwa pochodzi od krla Jana III Sobieskiego, ktry ?a?owa?, ?e zerwano tych dobrych jab?ek "kosz tylko". Do Wilanowa sprowadzi? je od zakonnikw z Czerwi?ska ogrodnik Jakub Wieczorek, pod nazw? Wierzbwka Zimowa. Drzewo ro?nie bardzo silnie, tworzy koron? kulis­t?, g?st?, o sztywnych konarach. W okres owocowania wchodzi bardzo p?no, owocuje przemiennie. Jest wytrzyma?e na mrz i do?? odporne na choroby. Owoce s? ?redniej wielko?ci, kuliste (fot. 9). Skrka twarda, s?omkowo??ta, z bia?ymi punkcikami. Mi??sz bia?y z odcieniem zielonkawym, kruchy, wybitnie s?odki, soczysty, bez aromatu, twardy. Dojrza?o?? zbiorcz? owoce osi?gaj? w po?owie wrze?nia, maj? sk?onno?? do masowego opadania. Do konsumpcji nadaj? si? w pa?dzierniku. Jest to typowa odmiana deserowa, nieprzydatna na przetwory, ze wzgl?du na ma?? zawarto?? kwasw organicznych.


Fot. 9. 'Kosztela'

'Kronselska' (Transparente de Croncels, Oliwka Kronselska) to odmiana pochodzenia francuskiego, wyhodowana z nasion odmiany 'Aporta' w 1869 roku. Drzewo ro?nie silnie, tworzy koron? kulist?, lu?n?. Jest wytrzyma?e na mrz, odporne na zaraz? ogniow?, podatne na parcha jab?oni i m?czniaka. W okres owocowania wchodzi wcze?nie, owocuje przemiennie. Wymaga dob­rych gleb i ciep?ych stanowisk. Owoce s? ?redniej wielko?ci i du?e, kszta?tne, kuliste (fot. 10). Skrka cienka, nieco t?ustawa, woskowo??ta, b?yszcz?ca, a od strony nas?onecznionej pokryta s?abym, pomara?czowym rumie?cem. Mi??sz kremowy, gruboziarnisty, kruchy, soczysty, delikatny, aromatyczny, bardzo smaczny. Owoce dojrzewaj? niezbyt rwnomiernie od po?owy wrze?nia do po?owy pa?dziernika. Mo?na je przechowa? do listopada. Odmiana deserowa.


Fot. 10. 'Kronselska'

W kolejnym numerze przedstawimy inne jesienne odmiany jab?oni oraz te, ktre zaliczane s? do wczesno- i p?nozimowych (red.).


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.