Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

CZY WARTO PRODUKOWA? DRZEWKA ORZECHA W?OSKIEGO? (CZ. I)

In?. Henryk Zdyb

Numer archiwalny: 02/2005


Przyst?puj?c do napisania tego artyku?u przejrza?em czasopisma ogrodnicze z ostatnich lat. Nie znalaz?em w nich informacji o uprawie orzecha w?oskiego. A szkoda, bo jest to gatunek sadowniczy, ktrym warto si? bli?ej zainteresowa? i to z kilku powodw. W wielu podr?cznikach przy opisie orzecha w?oskiego nie podano dla tego gatunku doboru odmian, ktry przecie? w 1991 r. zosta? ustalony dla naszego kraju. Postaram si? wi?c przybli?y? warto?ciowe odmiany i korzy?ci p?yn?ce z uprawy tego orzecha.


Wielko?? produkcji

W ostatnich latach w Polsce obserwujemy nadprodukcj? owocw niektrych gatunkw (jab?ek, wi?ni, ?liwek, porzeczki, truskawek) i trudno?ci z ich zbytem, a ceny ich kszta?tuj? si? niejednokrotnie poni?ej kosztw produkcji. W produkcji orzechw w?oskich potrzeby krajowe pokrywamy zaledwie w 30–40%, pozosta?? ilo?? — oko?o 2000–4000 ton — corocznie importujemy, mimo ?e plony orzechw w?oskich nie odbiegaj? od uzyskiwanych w krajach zachodnich oraz po?udniowych i wynosz? 2–4 t/ha.

?wiatowa roczna produkcja orzechw w?oskich kszta?tuje si? na poziomie 1–1,2 mln ton. Pierwsze miejsce zajmuj? Stany Zjednoczone (200–250 tys. ton), nast?pne Chiny (180–220 tys. ton), po?udniowe kraje by?ego Zwi?zku Radzieckiego (30–50 tys. ton), Rumunia (30–40 tys. ton), Francja (15–25 tys. ton), W?ochy (15–18 tys. ton). Produkcj? orzechw w?oskich w Polsce szacuje si? na oko?o 700–1000 ton rocznie z tendencj? wzrostow?. W naszym kraju orzechy w?oskie uprawiane s? od kilkuset lat. Szacuje si?, ?e obecnie ro?nie tu oko?o 1,7 miliona drzew tego gatunku. Uprawa skupiona jest g?wnie w po?udniowo-wschodniej, po?udniowej, po?udniowo-zachodniej i p?nocno-zachodniej cz??ci kraju. Orzechy w?oskie uprawiane s? w Polsce g?wnie amatorsko. Rosn? przewa?nie przy zabudowaniach, drogach, w ogrodach przydomowych, w rowach, na skarpach i r?nego rodzaju nieu?ytkach. Zwartych sadw orzechowych ponaddwuhektarowych jest niewiele, a o wi?kszych powierzchniach — znikoma ilo??.

Krajowa hodowla

Przez wiele lat po II wojnie ?wiatowej zainteresowanie orzechem w?oskim by?o w Polsce bardzo s?abe i nie prowadzono ?adnych skoordynowanych bada? nad tym gatunkiem. Orzechy dla przemys?u cukierniczego i na inne potrzeby sprowadzano z krajw po?udniowych. Dopiero kryzys gospodarczy w drugiej po?owie lat 70. ub. wieku, brak dewiz na import orzechw, spowodowa?y zainteresowanie si? tym gatunkiem. W 1976 roku Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa za?o?y? w swych zak?adach terenowych — w Lipowej i Albigowej — kwatery do?wiadczalne z najciekawszych odmian i typw orzecha w?oskiego w celu ich przebadania (czyt. "Szk?karstwo" 4/1994). Przy wyborze odmian i typw do nasadze? porwnawczych oraz w czasie ich obserwacji starano si? wybra? do pierwszego doboru odmian takie, ktre charakteryzowa?y si? nast?puj?cymi cechami:

  • wcze?nie wchodz?ce w okres owocowania, owocuj?ce obficie i corocznie;
  • maj?ce orzechy o g?adkiej powierzchni, z cienk?, ale mocn? skorup? i dobrze wype?nione smaczne j?dro;
  • maj?ce jasn? ?upin?, daj?c? si? ?atwo oddzieli? od skorupy;
  • rozpoczynaj?ce p?niej wegetacj?, p?no kwitn?ce, o rwnoczesnym rozwoju kwiatw m?skich i ?e?skich;
  • wcze?nie ko?cz?ce wegetacj?, odporne na choroby i szkodniki;
  • o du?ej wytrzyma?o?ci na nisk? temperatur?, wyst?puj?c? zim? i na przedwio?niu.

Na podstawie tych bada? w 1991 r. ustalono pierwszy dobr odmian orzecha w?oskiego dla naszego kraju. Wybrano 6 najciekawszych odmian: 'Albi', 'Dodo', 'Resovia', 'Silesia', 'Targo' i 'Tryumf', pochodz?cych z zebranych typw krajowych jako odmiany polskiego pochodzenia. Nad pozosta?ymi odmianami i typami by?y prowadzone dalsze badania i obserwacje. Niestety, zosta?y zaniechane po sprzeda?y tych zak?adw do?wiadczalnych, a nasadzenia zlikwidowane.

Charakterystyka odmian z doboru

'Albi' (Albigowa Nr 93) — ma drzewo o s?abej sile wzrostu i koronie roz?o?ystej w starszym wieku. Kwiaty ?e?skie zakwitaj? kilka dni p?niej od m?skich. Owoce s? ?redniej wielko?ci (wys. 2,8–3,4 cm, szer. 2,5–3,0 cm, grub. 2,4–2,8 cm), o wyd?u?onym kszta?cie i cienkiej skorupie (fot. 1). J?dro ma?e, jasnobr?zowe, o smaku s?odkawo-cierpkim, w dostatecznym stopniu wype?nia skorup?, stanowi 30–45% masy owocu. Drzewo wcze?nie wchodzi w owocowanie i wykazuje wysok? odporno?? na antraknoz?, jest ?rednio wytrzyma?e na mrz. Odmiana wyr?nia si? plenno?ci?. Wymaga zapylaczy p?niej kwitn?cych. Orzechy dojrzewaj? w drugiej po?owie wrze?nia. Nadaj? si? do bezpo?redniego spo?ycia i dla przemys?u cukierniczego.


Fot. 1. 'Albi'

'Dodo' (Gody? 88) pochodzi z miejscowo?­ci Mumina ko?o Jaros?awia. Drzewo o ?redniej sile wzrostu, w m?odo?ci tworzy koron? wynios??, p?niej roz?o?yst?, regularn?, z wieloma krtkop?dami. Kwiatostany ?e?skie kwitn? p?niej od m?skich. Wymaga p?no kwitn?cych zapylaczy. Owoce s? ?redniej wielko?ci lub du?e (wys. 2,8–3,4 cm, szer. 2,8–3,0 cm, grub. 2,7–3,0 cm), kszta?tu jajowatego, wyd?u?one, z wyra?nym grubym szwem po obu stronach (fot. 2). Maj? skorup? raczej cienk?, szarobrunatn?, ze s?abymi bruzdami. J?dro du?e, jasnobr?zowe, pokryte czerwonobrunatn? pow?ok?, o smaku s?odkawo-cierpkim, dobrze wype?nia skorup?, stanowi ponad 45% masy owocu. Odmiana wcze?nie wchodzi w owocowanie, charakteryzuje si? du?? odporno?ci? na antraknoz? oraz wytrzyma?o?ci? na nisk? temperatur? i wysok? plenn­o?ci?. Drzewa maj? du?? zdolno?? regeneracji uszkodze? mrozowych. Orzechy dojrzewaj? w drugiej po?owie wrze?nia. Wykorzystywane s? jako deserowe lub jako surowiec dla przemys?u cukierniczego.


Fot. 2. 'Dodo'

'Resovia' (Albigowa 101) — ma drzewo o ?redniej sile wzrostu i zwisaj?cych w starszym wieku p?dach. Kwitnienie kwiatostanw m?skich i ?e?skich przebiega rwnocze?nie. Owoce s? ?redniej wielko?ci lub du?e (wys. 2,8–3,5 cm, szer. 2,8–3,2 cm, grub. 2,7–3,0 cm), kszta?tu jajo­watego, maj? cienk? skorup? (fot. 3). J?dro ?redniej wielko?ci, jasnobr?zowe, o s?odkawo-cierpkim smaku, dobrze wype?nia skorup?, stanowi ponad 50% masy owocu. Drzewa wcze?nie wchodz? w owocowanie, wykazuj? wysok? odporno?? na antraknoz? i wytrzyma?o?? na mrz. Odmiana wyr?nia si? du?? plenno?ci?. Owoce dojrzewaj? w drugiej po?owie wrze?nia. Nadaj? si? do bezpo?redniego spo?ycia i dla przemys?u cukierniczego.


Fot. 3. 'Resovia'

'Silesia' (Targoszyn 8/1) — jej drzewo ro?nie silnie lub bardzo silnie, korona w m?odo?ci jest wynios?a, lu?na, mocna, w starszym wieku — roz?o?ysta. Jednoroczne przyrosty s? d?ugie i grube. Kwiatostany ?e?skie kwitn? wcze?niej od m?s­kich. Owoce ?redniej wielko?ci (wys. 2,8–3,6 cm, szer. 2,6–3,2 cm, grub. 2,5–2,8 cm), kszta?tu kulistojajowatego, nieregularne, maj? skorup? cienk?, o bardzo delikatnych przegrodach, barwy jasnor?owej lub s?omkowej, z delikatnymi bruzdami i wyra?nym grubym szwem (fot. 4). J?dro du?e, jasnobr?zowe, pokryte jasnobrunatn? pow?ok?, do?? szczelnie wype?nia skorup?, stanowi ponad 50% masy owocu. Ma smak s?odkawocierpki. Odmiana wcze?nie wchodz?ca w owocowanie, o du?ej odporno?ci na antraknoz? i wytrzyma?o?ci na mrz oraz wysokiej plenno?ci. Do dobrego owocowania potrzebne s? wcze?nie kwitn?ce zapylacze. Orzechy dojrzewaj? w drugiej po?owie wrze?nia, nadaj? si? do spo?ycia jako deserowe, a tak?e do wyrobw cukierniczych.


Fot. 4. 'Silesia'

'Targo' (Targoszyn 7/15) — pochodzi z rejonu Targoszyna ko?o Gorzowa Wielkopolskiego. Drzewo o s?abej lub ?redniej sile wzrostu. Korona m?odych drzew jest do?? zwarta, wynios?a, starszych — roz?o?ysta. P?dy do?? grube, krtkie. Kwiatostany ?e?skie kwitn? kilka dni p?niej od m?skich. Owoce ?redniej wielko?ci lub du?e (wys. 2,8–3,6 cm, szer. 2,8–3,2 cm, grub. 2,6–3,0 cm), jajowato wyd?u?one, maj? skorup? ?rednio cienk?, jasnobr?zow?, z lekkimi bruzdami, o wyra?nym, grubym szwie (fot. 5). J?dro du?e, jasnobr?zowe, pokryte jasnobr?zow? pow?ok?, o smaku s?odkawo-cierpkim, dobrze wype?nia skorup?, stanowi 45–50% masy owocu. Odmiana wcze?nie wchodzi w owocowanie, ma ?redni? odporno?? ma antraknoz? i du?? wytrzyma?o?? na mrz. Wyr?nia si? wysok? plenno?ci?. Dla dob-rego owocowania wymaga zapylaczy p?niej kwit­n?cych. Owoce dojrzewaj? w po?owie wrze?­nia, nadaj? si? do spo?ycia jako deserowe i dla przemys?u cukierniczego.


Fot. 5. 'Targo'

'Tryumf' (Targoszyn 17/22) — ma drzewo o du?ej sile wzrostu i koronie w m?odym wieku wynios­?ej, p?niej — roz?o?ystej. Kwiatostany ?e?skie kwitn? rwnocze?nie z m?skimi. Owoce ma?e lub ?rednie (wys. 2,8–3,2 cm, szer. 2,8–3,0 cm, grub. 2,6–2,8 cm), o cienkiej skorupie (fot. 6). J?dro du?e, ??te, o smaku s?odkawo-cierpkim, zaledwie dostatecznie wype?niona skorupa stanowi 30–45% masy owocu. Odmiana wcze?nie wchodzi w owocowanie, ma wysok? odporno?? na antraknoz? i du?? wytrzyma?o?? na mrz, charakteryzuje si? te? wysok? plenno?ci?. Orzechy dojrzewaj? w drugiej po?owie wrze?nia, nadaj? si? do spo?ycia jako deserowe oraz dla przemys?u cukierniczego.


Fot. 6. 'Tryumf'


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.