Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

CZY WARTO PRODUKOWAĆ DRZEWKA ORZECHA WŁOSKIEGO? (CZ. I)

Inż. Henryk Zdyb

Numer archiwalny: 02/2005


Przystępując do napisania tego artykułu przejrzałem czasopisma ogrodnicze z ostatnich lat. Nie znalazłem w nich informacji o uprawie orzecha włoskiego. A szkoda, bo jest to gatunek sadowniczy, którym warto się bliżej zainteresować i to z kilku powodów. W wielu podręcznikach przy opisie orzecha włoskiego nie podano dla tego gatunku doboru odmian, który przecież w 1991 r. został ustalony dla naszego kraju. Postaram się więc przybliżyć wartościowe odmiany i korzyści płynące z uprawy tego orzecha.


Wielkość produkcji

W ostatnich latach w Polsce obserwujemy nadprodukcję owoców niektórych gatunków (jabłek, wiśni, śliwek, porzeczki, truskawek) i trudności z ich zbytem, a ceny ich kształtują się niejednokrotnie poniżej kosztów produkcji. W produkcji orzechów włoskich potrzeby krajowe pokrywamy zaledwie w 30–40%, pozostałą ilość — około 2000–4000 ton — corocznie importujemy, mimo że plony orzechów włoskich nie odbiegają od uzyskiwanych w krajach zachodnich oraz południowych i wynoszą 2–4 t/ha.

Światowa roczna produkcja orzechów włoskich kształtuje się na poziomie 1–1,2 mln ton. Pierwsze miejsce zajmują Stany Zjednoczone (200–250 tys. ton), następne Chiny (180–220 tys. ton), południowe kraje byłego Związku Radzieckiego (30–50 tys. ton), Rumunia (30–40 tys. ton), Francja (15–25 tys. ton), Włochy (15–18 tys. ton). Produkcję orzechów włoskich w Polsce szacuje się na około 700–1000 ton rocznie z tendencją wzrostową. W naszym kraju orzechy włoskie uprawiane są od kilkuset lat. Szacuje się, że obecnie rośnie tu około 1,7 miliona drzew tego gatunku. Uprawa skupiona jest głównie w południowo-wschodniej, południowej, południowo-zachodniej i północno-zachodniej części kraju. Orzechy włoskie uprawiane są w Polsce głównie amatorsko. Rosną przeważnie przy zabudowaniach, drogach, w ogrodach przydomowych, w rowach, na skarpach i różnego rodzaju nieużytkach. Zwartych sadów orzechowych ponaddwuhektarowych jest niewiele, a o większych powierzchniach — znikoma ilość.

Krajowa hodowla

Przez wiele lat po II wojnie światowej zainteresowanie orzechem włoskim było w Polsce bardzo słabe i nie prowadzono żadnych skoordynowanych badań nad tym gatunkiem. Orzechy dla przemysłu cukierniczego i na inne potrzeby sprowadzano z krajów południowych. Dopiero kryzys gospodarczy w drugiej połowie lat 70. ub. wieku, brak dewiz na import orzechów, spowodowały zainteresowanie się tym gatunkiem. W 1976 roku Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa założył w swych zakładach terenowych — w Lipowej i Albigowej — kwatery doświadczalne z najciekawszych odmian i typów orzecha włoskiego w celu ich przebadania (czyt. "Szkółkarstwo" 4/1994). Przy wyborze odmian i typów do nasadzeń porównawczych oraz w czasie ich obserwacji starano się wybrać do pierwszego doboru odmian takie, które charakteryzowały się następującymi cechami:

  • wcześnie wchodzące w okres owocowania, owocujące obficie i corocznie;
  • mające orzechy o gładkiej powierzchni, z cienką, ale mocną skorupą i dobrze wypełnione smaczne jądro;
  • mające jasną łupinę, dającą się łatwo oddzielić od skorupy;
  • rozpoczynające później wegetację, późno kwitnące, o równoczesnym rozwoju kwiatów męskich i żeńskich;
  • wcześnie kończące wegetację, odporne na choroby i szkodniki;
  • o dużej wytrzymałości na niską temperaturę, występującą zimą i na przedwiośniu.

Na podstawie tych badań w 1991 r. ustalono pierwszy dobór odmian orzecha włoskiego dla naszego kraju. Wybrano 6 najciekawszych odmian: 'Albi', 'Dodo', 'Resovia', 'Silesia', 'Targo' i 'Tryumf', pochodzących z zebranych typów krajowych jako odmiany polskiego pochodzenia. Nad pozostałymi odmianami i typami były prowadzone dalsze badania i obserwacje. Niestety, zostały zaniechane po sprzedaży tych zakładów doświadczalnych, a nasadzenia zlikwidowane.

Charakterystyka odmian z doboru

'Albi' (Albigowa Nr 93) — ma drzewo o słabej sile wzrostu i koronie rozłożystej w starszym wieku. Kwiaty żeńskie zakwitają kilka dni później od męskich. Owoce są średniej wielkości (wys. 2,8–3,4 cm, szer. 2,5–3,0 cm, grub. 2,4–2,8 cm), o wydłużonym kształcie i cienkiej skorupie (fot. 1). Jądro małe, jasnobrązowe, o smaku słodkawo-cierpkim, w dostatecznym stopniu wypełnia skorupę, stanowi 30–45% masy owocu. Drzewo wcześnie wchodzi w owocowanie i wykazuje wysoką odporność na antraknozę, jest średnio wytrzymałe na mróz. Odmiana wyróżnia się plennością. Wymaga zapylaczy później kwitnących. Orzechy dojrzewają w drugiej połowie września. Nadają się do bezpośredniego spożycia i dla przemysłu cukierniczego.


Fot. 1. 'Albi'

'Dodo' (Godyń 88) pochodzi z miejscowoś­ci Mumina koło Jarosławia. Drzewo o średniej sile wzrostu, w młodości tworzy koronę wyniosłą, później rozłożystą, regularną, z wieloma krótkopędami. Kwiatostany żeńskie kwitną później od męskich. Wymaga późno kwitnących zapylaczy. Owoce są średniej wielkości lub duże (wys. 2,8–3,4 cm, szer. 2,8–3,0 cm, grub. 2,7–3,0 cm), kształtu jajowatego, wydłużone, z wyraźnym grubym szwem po obu stronach (fot. 2). Mają skorupę raczej cienką, szarobrunatną, ze słabymi bruzdami. Jądro duże, jasnobrązowe, pokryte czerwonobrunatną powłoką, o smaku słodkawo-cierpkim, dobrze wypełnia skorupę, stanowi ponad 45% masy owocu. Odmiana wcześnie wchodzi w owocowanie, charakteryzuje się dużą odpornością na antraknozę oraz wytrzymałością na niską temperaturę i wysoką plenn­ością. Drzewa mają dużą zdolność regeneracji uszkodzeń mrozowych. Orzechy dojrzewają w drugiej połowie września. Wykorzystywane są jako deserowe lub jako surowiec dla przemysłu cukierniczego.


Fot. 2. 'Dodo'

'Resovia' (Albigowa 101) — ma drzewo o średniej sile wzrostu i zwisających w starszym wieku pędach. Kwitnienie kwiatostanów męskich i żeńskich przebiega równocześnie. Owoce są średniej wielkości lub duże (wys. 2,8–3,5 cm, szer. 2,8–3,2 cm, grub. 2,7–3,0 cm), kształtu jajo­watego, mają cienką skorupę (fot. 3). Jądro średniej wielkości, jasnobrązowe, o słodkawo-cierpkim smaku, dobrze wypełnia skorupę, stanowi ponad 50% masy owocu. Drzewa wcześnie wchodzą w owocowanie, wykazują wysoką odporność na antraknozę i wytrzymałość na mróz. Odmiana wyróżnia się dużą plennością. Owoce dojrzewają w drugiej połowie września. Nadają się do bezpośredniego spożycia i dla przemysłu cukierniczego.


Fot. 3. 'Resovia'

'Silesia' (Targoszyn 8/1) — jej drzewo rośnie silnie lub bardzo silnie, korona w młodości jest wyniosła, luźna, mocna, w starszym wieku — rozłożysta. Jednoroczne przyrosty są długie i grube. Kwiatostany żeńskie kwitną wcześniej od męs­kich. Owoce średniej wielkości (wys. 2,8–3,6 cm, szer. 2,6–3,2 cm, grub. 2,5–2,8 cm), kształtu kulistojajowatego, nieregularne, mają skorupę cienką, o bardzo delikatnych przegrodach, barwy jasnoróżowej lub słomkowej, z delikatnymi bruzdami i wyraźnym grubym szwem (fot. 4). Jądro duże, jasnobrązowe, pokryte jasnobrunatną powłoką, dość szczelnie wypełnia skorupę, stanowi ponad 50% masy owocu. Ma smak słodkawocierpki. Odmiana wcześnie wchodząca w owocowanie, o dużej odporności na antraknozę i wytrzymałości na mróz oraz wysokiej plenności. Do dobrego owocowania potrzebne są wcześnie kwitnące zapylacze. Orzechy dojrzewają w drugiej połowie września, nadają się do spożycia jako deserowe, a także do wyrobów cukierniczych.


Fot. 4. 'Silesia'

'Targo' (Targoszyn 7/15) — pochodzi z rejonu Targoszyna koło Gorzowa Wielkopolskiego. Drzewo o słabej lub średniej sile wzrostu. Korona młodych drzew jest dość zwarta, wyniosła, starszych — rozłożysta. Pędy dość grube, krótkie. Kwiatostany żeńskie kwitną kilka dni później od męskich. Owoce średniej wielkości lub duże (wys. 2,8–3,6 cm, szer. 2,8–3,2 cm, grub. 2,6–3,0 cm), jajowato wydłużone, mają skorupę średnio cienką, jasnobrązową, z lekkimi bruzdami, o wyraźnym, grubym szwie (fot. 5). Jądro duże, jasnobrązowe, pokryte jasnobrązową powłoką, o smaku słodkawo-cierpkim, dobrze wypełnia skorupę, stanowi 45–50% masy owocu. Odmiana wcześnie wchodzi w owocowanie, ma średnią odporność ma antraknozę i dużą wytrzymałość na mróz. Wyróżnia się wysoką plennością. Dla dob-rego owocowania wymaga zapylaczy później kwit­nących. Owoce dojrzewają w połowie wrześ­nia, nadają się do spożycia jako deserowe i dla przemysłu cukierniczego.


Fot. 5. 'Targo'

'Tryumf' (Targoszyn 17/22) — ma drzewo o dużej sile wzrostu i koronie w młodym wieku wynios­łej, później — rozłożystej. Kwiatostany żeńskie kwitną równocześnie z męskimi. Owoce małe lub średnie (wys. 2,8–3,2 cm, szer. 2,8–3,0 cm, grub. 2,6–2,8 cm), o cienkiej skorupie (fot. 6). Jądro duże, żółte, o smaku słodkawo-cierpkim, zaledwie dostatecznie wypełniona skorupa stanowi 30–45% masy owocu. Odmiana wcześnie wchodzi w owocowanie, ma wysoką odporność na antraknozę i dużą wytrzymałość na mróz, charakteryzuje się też wysoką plennością. Orzechy dojrzewają w drugiej połowie września, nadają się do spożycia jako deserowe oraz dla przemysłu cukierniczego.


Fot. 6. 'Tryumf'


powrót

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.