Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

RO?LINY OZDOBNE

DRZEWO ROKU 2004 - JESION (CZ. II). GATUNKI I ODMIANY ZAGRANICZNE

prof.dr hab. Mieczys?aw Czekalski

Numer archiwalny: 04/2004


Wed?ug literatury, w polskich ogrodach botanicznych i arboretach zgromadzono oko?o 44 zagranicznych gatunkw i odmian jesionw (ze wzgl?du na zmienno?? morfologiczn? tych ro?lin i rozmaite podej?cie taksonomiczne specjalistw, mo?na w?tpi? w prawdziwo?? wymienionej liczby). Poszczeglne taksony r?ni? si? odporno?ci? na mrz i walorami dekoracyjnymi. Opisane poni?ej jesiony przedstawiam wed?ug cz?sto?ci uprawy w naszym kraju. Spo?rd nich popularny jest jednak tylko jesion pensylwa?ski, inne gatunki spotyka si? w Polsce zdecydowanie rzadziej.


Jesion pensylwa?ski (Fraxinus pennsylvanica) w stanie naturalnym wyst?puje w Ameryce P?nocnej — od Nowej Szkocji do Manitoby na p?nocy i do Florydy oraz Teksasu na po?udniu. Ro?nie tam na terenach aluwialnych, cz??ciowo zalewanych, oraz w dolinach rzek. Wed?ug M. A. Dirra — ameryka?skiego dendrologa, autora Manual of Woody Landscape Plants — ten gatunek jesionu wprowadzono do uprawy w 1824 r. W?odzimierz Seneta podaje, ?e nast?pi?o to w 1783 roku, a w krakowskim Ogrodzie Botanicznym mia? rosn?? ju? w 1808 r.

W Polsce jesion pensylwa?ski spotykany jest najcz??ciej po rodzimym jesionie wynios?ym. Ro?­nie przede wszystkim przy drogach i wzd?u? ulic, rzadziej w parkach. Wnika tak?e do lasw po?o?onych w pobli?u drg. Miejscami tworzy obfite samosiewy. Przydatny jest do sadzenia w zadrzewieniach krajobrazowych oraz na osiedlach w miastach, najlepiej na glebach ?wie?ych. Drzewa jednak ?atwo przystosowuj? si? do r?nych gleb, nawet suchych. U tego gatunku dekoracyjny jest pokrj korony (ze zwieszaj?cymi si? ga??ziami). Atrakcyjne s? tak?e li?cie, ktre przebarwiaj? si? na intensywnie ??ty kolor ju? oko?o po?owy wrze?nia, a czasami jeszcze wcze?niej (fot. 1), ale bardzo szybko opadaj?. Gatunek ten jest ca?kowicie odporny na mrz i mo?e by? uprawiany w ca?ym kraju.


Fot. 1. Jesion pensylwa?ski wczesn? jesieni?

Rys. 1. Jesion pensylwa?ski — fragment p?du i li??

W ojczy?nie tworzy drzewa wysoko?ci 15–20 m (rekordzista z Cass County w stanie Minnesota ma a? 29 metrw). W Polsce wysoko?? drzew na og? nie przekracza 15 m. Okazy rosn?ce swobodnie tworz? krtkie pnie zwie?czone g?st? koron?. P?ki s? br?zowe, zaostrzone i w??sze ni? u jesionu wynios?ego. Li?cie (d?ugo?ci do 30 cm) sk?adaj? si? z 5–9 listkw. Rozdzielnop?ciowe kwiaty rozwijaj? si? przed li??mi. Owoce — skrzydlaki z bardzo w?skim skrzyde?kiem — opadaj? zim? i wiosn?.

Jesion pensylwa?ski ma ogromny zasi?g naturalnego wyst?powania i prawdopodobnie dlatego jest bardzo zmienny. M. A. Dirr nie wymienia podgatunkw ani odmian podawanych przez dendrologw europejskich (w tym W. Senet?) uwa?aj?c, ?e s? one "tworami wirtualnymi" (do takich zalicza m.in. odmiany 'Aucubifolia' — fot. 2 — i 'Variegata'). Opisuje 25 odmian, w tym 'Emerald', 'Honeyshade', 'Kindrid', 'Marshall's Seedless', 'Newport', 'Patmore' i 'Summit'. Ta ostatnia ceniona jest w Wielkiej Brytanii. Drzewa maj? wyra?ne przewodniki, szerokosto?kowate korony oraz ?adne b?yszcz?ce li?cie, przebarwiaj?ce si? jesieni? na pi?kny z?ocisto??ty kolor.


Fot. 2. Li?cie odmiany 'Aucubifolia' jesionu pensylwa?skiego

P. Lombards wyselekcjonowa? w Holandii oko?o 1950 roku odmian? 'Zundert', ktrej drzewa osi?gaj? wysoko?? 15–20 m, a ich szerokosto?kowate korony mog? mie? szeroko?? 10–12 m. Odmiana ta zalecana jest do sadzenia wzd?u? szerokich ulic oraz na innych terenach zieleni miejskiej. Odmiana kulista 'Crispa' — wyselekcjonowana przez F. Ro?y?skiego z Podzamcza — tworzy kuliste korony o dwch rodzajach li?ci. Te z wczesnego przyrostu wiosennego s? zbli?one wygl?dem do li?ci gatunku, p?niejsze natomiast s? k?dzierzawe i skrzywione wzgl?dem w?asnej osi (fot. 3). Odmiana ta prowadzona w formie piennej tworzy ma?e drzewa, a u okazw starszych korona staje si? lu?niejsza i mniej regularna.


Fot. 3. Fraxinus pennsylvanica 'Crispa' — li?cie

Jesion ameryka?ski (F. americana) ma niemal taki sam area? naturalnego wyst?powania, jak gatunek poprzedni. Tworzy drzewa wysoko?ci do 36 m, ale takie spotykane s? rzadko (przeci?tna wysoko?? wynosi 25–30 m). Pnie s? wysmuk?e, a korony szerokie. P?ki s? ciemnobr?zowe, czasami prawie czarne. Li?cie, d?ugo?ci 20–37 cm, sk?adaj? si? z 7–9 wyd?u?onych i d?ugo zaostrzonych listkw, na wierzchu ciemnozielonych, na spodzie sinawych. Na prze?omie jesieni i lata zmieniaj? one barw? na ??t?, fioletowaw? lub purpurow?
(fot. 4). Skrzydlaki maj? d?ugo?? 2,5–5 cm (fot. 5). Gatunek ten, bardzo zmienny pod wzgl?dem morfologicznym, w Stanach Zjednoczonych jest najwa?niejszym gospodarczo jesionem, przydatnym do sadzenia w parkach i zadrzewieniach krajobrazowych.


Fot. 4. Przebarwiaj?ce si? jesiony ameryka?skie w warunkach naturalnych


Fot. 5. Fraxinus americana — owoce

Rys. 2. Jesion ameryka?ski

Dobrze znosi przesadzanie. Najlepiej ro?nie na g??bokich, ?yznych i zdrenowanych glebach (znosi r?ny ich odczyn) oraz stanowiskach s?onecznych. W ojczy?nie do uprawy zalecane jest 13 odmian pochodzenia klonalnego, m.in., 'Autumn Applause', 'Autumn Purple' — obydwie o li?ciach jesieni? czerwonopurpurowych, 'Champaign County' i 'Rosehill' — o li?ciach br?zowoczerwonych. W Europie opisano inne odmiany klonalne, a oprcz nich kilka form i odmian botanicznych, np. orzecholistn? (var. juglandifolia) i drobnoowockow? (var. microcarpa), ktre spotykane s? tak?e w Polsce.

Jesion w?skolistny (F. angustifolia) w stanie naturalnym wyst?puje w po?udniowej Europie, w zachodniej cz??ci obszaru ?rdziemnomorskiego i w p?nocnej Afryce. Jest to gatunek bardzo zmienny, z podgatunkami i odmianami cz?sto o w?tpliwej zasadno?ci wyr?niania (zaliczanymi do innych gatunkw lub obdarzonymi inn? rang? taksonomiczn?). Drzewa gatunku typowego przypominaj? wygl?dem jesion wynios?y. Osi?gaj? wysoko?? do 18–20 m. P?ki s? zwykle ciemnobr?zowe. Li?cie s? z?o?one z 7–13 w?skich listkw, na brzegu pi?kowanych, na wierzchu ciemnozielonych i b?yszcz?cych. Jesion ten jest drzewem ?wiat?olubnym i wytrzyma?ym na susz?. U nas mo?e by? sadzony w parkach, na nowych osiedlach mieszkaniowych w miastach oraz w zadrzewieniach krajobrazowych.

Jesion mannowy (F. ornus) nale?y do sekcji Ornus — "mannowcw", czyli gatunkw, ktrych kwiaty maj? koron? z?o?on? zwykle z czterech bardzo w?skich, bia?ych p?atkw, d?ugo?ci do 1,5 cm. G?wny area? jego naturalnego wyst?powania znajduje si? w rejonie ?rdziemnomorskim. Nie jest wiec odporny na mrz (strefa 7a USDA). Kwiaty, zebrane w g?ste wiechy (d?ugo?ci do 15 cm) na wierzcho?kach tegorocznych ulistnionych p?dw (fot. 6), rozwijaj? si? od po?owy maja i w czerwcu i wygl?daj? efektownie. W klimacie ?agodniejszym ni? nasz, jesion ten tworzy ma?e drzewa wysoko?ci 10–12 m (fot. 7). U nas — z powodu przemarzania podczas surowych zim — ro?nie przewa?nie krzewiasto. Spotykany bywa w zachodniej cz??ci Polski.


Fot. 6. Fraxinus ornus — kwiatostany ...


Fot. 7. ... i korona drzewa

Rys. 3. Jesion mannowy

Li?cie, d?ugo?ci 10–25 cm, z?o?one s? zwykle z 7 listkw (klinowato schodz?cych do osadki li?cia), na wierzchu ciemnozielonych i b?yszcz?cych. P?ki s? szarobr?zowe, pokryte w?oskami. Jest to rwnie? bardzo zmienny gatunek i nie ma pewno?ci, czy odmiany: orzecholistna (var. juglandifolia), okr?g?olistna (var. rotundifolia) i pstrolistna ('Variegata') znajduj? si? obecnie w polskich ogrodach. Najprawdopodobniej nie ma u nas rwnie? odmian takich, jak 'Anita', 'Arie Peters' i 'Rotterdam', uprawianych np. w Holandii i Anglii. Jesion mannowy jest ciep?olubny i ?wiat?olubny, toleruje susz? glebow?. W naszych szk?kach nie jest obecnie rozmna?any.

Oprcz wymienionych gatunkw, w Polsce spotykane s? pojedyncze okazy jesionu szerokolistnego (orego?skiego) — F. latifolia, mand?urskiego (F. mandshurica), czarnego (F. nigra) i by? mo?e — kutnerowatego (F. tomentosa).


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.