Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: > w roku: "; if(sizeof($categories2)){ echo " w kategorii: "; }?>

SADOWNICTWO

?WIDO?LIWA (cz. I)

dr Stanis?aw Pluta

Numer archiwalny: 03/2004


?wido?liwa (Amelanchier sp.) nale?y do rodziny r?owatych (Rosaceae), podrodziny jab?kowych (Pomoide). Rodzaj ten zawiera oko?o 25 gatunkw dzikich i uprawnych, ?ci?le spokrewnionych ze sob? i cz?sto nie?atwych do rozr?nienia, ze wzgl?du na du?? zmienno?? ulistnienia. Wyst?puj? tak?e miesza?ce mi?dzygatunkowe, ktre pot?guj? trudno?? dok?adnej identyfikacji. Przewa?nie s? to krzewy lub ma?e drzewa pochodz?ce z Ameryki P?nocnej, Europy, p?nocnej Afryki i wschodniej Azji. Nazwa Amelanchier wywodzi si? od francuskiego s?owa "amelanche", ktre oznacza "ma?e jab?ka". Polska nazwa ?wido?liwa jest troch? myl?ca, gdy? gatunek ten ze wzgl?du na owoce bardziej przypomina gatunki ro?lin jagodowych. W?rd amatorw ro?lina okre?lana jest b??dnie "borwk? kanadyjsk?" lub "s?odk? aroni?".


Najwa?niejsze gatunki i ich zastosowanie

W Ameryce P?nocnej, g?wnie w Kanadzie, rodzaj Amelanchier znany jest od XVI wieku. Na du?? skal? rozpowszechniony zosta? w XIX i XX w.
Najwi?ksz? popularno?? uzyska?y dwa gatunki: ?wido?liwa olcholistna (Amelanchier alnifolia) oraz ?wido?liwa kanadyjska (Amelanchier canadensis). Znane s? tam pod wieloma nazwami, m.in: saskatoon, serviceberry, Juneberry, Juneblush, shadbush, shadberry, sugar pear i inne, przy czym najcz??ciej u?ywana jest ta pierwsza. G?wnym gatunkiem wyst?puj?cym w Europie jest ?wido?liwa jajowata (Amelanchier ovalis), ?ci?le spokrewniona z wymienionymi gatunkami ameryka?skimi. W Polsce wyst?puj? wszystkie te trzy gatunki — sadzonki i nasiona od dawna przywo?one by?y z Ameryki P?nocnej, ale ?wido?liwa jest dotychczas ma?o u nas znana i nierozpowszechniona.

Gatunki z rodzaju Amelanchier u?ywane s? w Ameryce P?nocnej jako ro?liny dekoracyjne, m.in. ze wzgl?du na wcze?nie kwitn?ce bia?e kwiaty. Dodatkowo li?cie stanowi? ozdob? w okresie wegetacji, szczeglnie jesieni?, kiedy przebarwiaj? si? na czerwono i fioletowo. Owoce A. alnifolia i A. canadensis s? od dawna wykorzystywane do spo?ycia w stanie ?wie?ym oraz jako cenny surowiec dla przemys?u przetwrczego. Mog? by? tak?e u?ywane w przetwrstwie domowym do wyrobu sokw, d?emw, konfitur i nalewek, tak?e jako dodatek do innych, kwa?nych owocw. W Kanadzie i USA ro?liny te uprawiane s? na du?? skal? w ogrodach przydomowych, na plantacjach, s?u?? te? do zak?adania pasw wiatrochronnych.

Zmienno?? w obr?bie gatunku

?wido?liwa olcholistna jest bardzo zmiennym gatunkiem. Mo?e tworzy? krzew lub ma?e drzewo o pokroju od niskiego i roz?o?ystego do zwartego i smuk?ego. Si?a wzrostu ro?lin jest r?na, mog? osi?ga? od 30 cm do 6 m wysoko?ci. Z jednej ro?liny wyrasta wiele p?dw, zwykle tworz?c du?e zaro?la (fot. 1). Kora jest czerwonawobr?zowa na m?odych i nowo rozwijaj?cych si? p?dach oraz przyrostach, a g?adka i szara na starszych. Li?cie maj? r?ny kszta?t, przewa?nie s? owalne, z brzegami drobno lub grubo z?bkowanymi. Li?­cie rozwijaj? si? podczas kwitnienia krzeww, najcz??ciej od pocz?tku do po?owy maja. Kwiaty s? bia?e, zebrane po kilka, kilkana?cie w kwiatostany (fot. 2).


Fot. 1. ?wido?liwa tworzy krzewy z du?? liczb? bocznych p?dw


Fot. 2. Kwiaty s? bia?e, zebrane w kwiatostany

Owoce — kuliste, przewa?nie ciemnogranatowe lub niebieskogranatowe z nalotem — maj? przeci?tn? mas? 0,5–0,7 g, ?rednic? 10–15 mm (do 18 mm). Dojrzewaj? od po?owy do ko?ca czerwca (fot. 3) i mog? pozostawa? na krzewach a? do zimy. Owoce s? soczyste, s?odkie i smaczne. Charakteryzuj? si? du?? zawarto?ci? antocyjanw oraz zwi?zkw mineralnych i witamin z grup A, B i C (tabela). S? zasobniejsze w sk?adniki mineralne oraz maj? lepsze w?a?ciwo?ci od?ywcze i zdrowotne ni? owoce borwki wysokiej. W 100 g zamro?onych owocw ?wido?liwy znajduje si?, na przyk?ad, ok. 7 razy wi?cej wapnia i ?elaza ni? w owocach borwki wysokiej, a tak?e 4-krotnie wi?cej potasu i bia?ka.


Fot. 3. Jadalne owoce ?wido?liwy dojrzewaj? na pocz?tku czerwca fot. 1–3 S.

 

Porwnanie warto?ci od?ywczej owocw ?wido?liwy (Amelanchier sp.) i borwki wysokiej (Vaccinium corymbosum)

Wymagania

W naturze ?wido?liwa olcholistna wyst?powa?a zwykle w otwartych lasach, na stokach, w w?wo­zach, nadbrze?ach strumykw i rzek, a tak?e suchych i skalistych glebach, w pe?nym nas?onecznieniu oraz na wilgotnych i urodzajnych glebach, na terenach zarwno nizinnych, jak i grzystych. Gatunek ten nie zasiedla? si? natomiast w rejonach, gdzie notowano mniej ni? 340 mm rocznych opadw. Zarazem dobrze przystosowa? si? do obszarw, na ktrych w przesz?o?ci cz?sto wyst?powa?y po?ary (ogie? oraz zjadanie p?dw przez zwierz?ta, dzia?a?y pobudzaj?co na wzrost i krzewienie si? ro?lin).

Ro?liny toleruj? szeroki zakres odczynu (pH) i r?n? struktur? gleby. M?ode okazy maj? jednak wi?ksze wymagania — powinno si? im zapewni? gleb? mineraln? z du?? zawarto?ci? prchnicy. Lepiej rosn? w p?cieniu lub w pe?nym zacienieniu, ktre zapewnia wy?sz? wilgotno?? gleby. ?wido?liwa olcholistna jest odporna na mrz — p?dy i p?ki kwiatowe w okresie pe?nego spoczynku wytrzymuj? nawet do –50oC — kwiaty jednak mog? by? uszkadzane przez p?nowiosenne przymrozki. Ro?liny maj? bardzo krtki okres bezwzgl?dnego spoczynku — od 400 do 600 godzin jednos­tek ch?odu w temperaturze 0–7oC.

Li?cie i zielone p?dy A. alnifolia s? smacznym po?ywieniem — zw?aszcza zim?, od grudnia do marca — dla zwierzyny: saren, jeleni, ?osi, owiec i ?wistakw. G?wnie jest to po?ywienie zim?, od grudnia do marca. Natomiast owoce s? ch?tnie zjadane przez ptaki (szpaki, kwiczo?y, rudziki, sroki, grubodzioby) oraz ssaki (m.in. gryzonie). Zwierz?ta te rozsiewaj? przy okazji nasiona ?wido?liwy.

Rozmna?anie

Z nasion. Rozmna?anie tym sposobem ?wido?liwy jest wzgl?dnie proste i stosowane by?o w przesz?o?ci. Uzyskane siewki wykazuj? jednak rozszczepienie cech u?ytkowych i r?ni? si? od form matecznych wielko?ci? krzeww i w?a?ciwo?ciami owocw.

Wegetatywne. Najprostszym sposobem wegetatywnego rozmna?ania ?wido?liwy s? odrosty korzeniowe. Dobre rezultaty daje tak?e rozmna?anie przez sadzonki zielne, p?zdrewnia?e i odk?ady, natomiast rozmna?anie przez sadzonki zdrewnia?e nie jest tak efektywne. ?wido?liwa mo?e by? te? szczepiona na podk?adkach z irgi (Cotoneaster sp.). Na miejsca sta?e najcz??ciej sadzone s?, rosn?ce na w?asnych korzeniach jednop?dowe krzewy, ktre w nast?pnych latach wypuszczaj? odrosty korzeniowe, tworz?c g?ste ?ywop?oty. Rozkrzewianie uzale?nione jest od gatunku, odmiany, typu, sposobu ci?cia oraz od g??boko?ci uprawy i warunkw wzrostu ro?lin.


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2013 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.