Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: > w roku: "; if(sizeof($categories2)){ echo " w kategorii: "; }?>

SADOWNICTWO

DERE? JADALNY

mgr Maciej G?sto?, Mgr in?. Katarzyna Krl, Wojciech Zawieracz

Numer archiwalny: 06/2003


Krzew ten znajduje si? w grupie gatunkw sadowniczych o prozdrowotnych w?a?ciwo?ciach, do ktrej nale?? rwnie? bez czarny, jagoda kamczacka, jarz?b domowy czy rokitnik. Owoce tych rzadko u nas uprawianych ro?lin maj? wysokie zawarto?ci substancji biologicznie czynnych (witamin, antyoksydantw, biostymulatorw). Gatunki te s? zarazem dekoracyjne. Nadaj? si? wi?c do przydomowych ogrodw lub na tereny zieleni, gdzie pe?ni? funkcje typowo ozdobne. Sadownicy w Europie Zachodniej coraz cz??ciej zak?adaj? plantacje z tych warto?ciowych ro?lin, a szk?karze rozszerzaj? ofert? produkowanych gatunkw.


Oko?o 40 gatunkw z rodzaju dere? (Cornus sp.) wyst?puje w stanie naturalnym w strefie klimatu umiarkowanego p?kuli p?nocnej, jeden zosta? znaleziony w Peru. Wi?kszo?? to drzewa lub krzewy, u?ytkowane g?wnie dla ich cech dekoracyjnych: kwiatw, owocw, ulistnienia czy wreszcie kolorowych p?dw (patrz "Szk?karstwo" 2/2001 — red.). Daj?cy smaczne owoce dere? jadalny (C. mas) wyst?puje w centralnej i po?udniowej Europie oraz zachodniej Azji.

Oglna charakterystyka

Jest to du?y krzew lub ma?e drzewo dorastaj?ce do wysoko?ci 5–8 m, o symetrycznej, owalnej koronie. Ro?nie powoli, niektre egzemplarze mog? do?ywa? 200 lat. Br?zowawa, dekoracyjna kora na starszych ga??ziach si? ?uszczy. ??te kwiaty pojawiaj? si? bardzo wcze?nie (prze?om lutego i marca) przed rozwojem li?ci.

Ciemnozielone, b?yszcz?ce li?cie jajowato-eliptyczne, ostro zako?czone umieszczone s? na p?dach naprzeciwlegle. Owocem jest kulisty lub eliptyczny pestkowiec o d?ugo?ci 1,5–2 cm. ?rednia masa owocu wynosi 1,6–2,6 g (u odmian wielkoowocowych do 4 g). Udzia? pestki si?ga 30% masy owocu, jest ona zro?ni?ta z mi??szem. Zwykle owoce s? jasnoczerwone do szkar?atnych, cho? istniej? odmiany o owocach bia?ych lub ??tych. Mi??sz jest soczysty, w smaku cierpko-kwaskowaty. Zale?nie od odmiany, owoce dojrzewaj? od ko?ca sierpnia do ko?ca wrze?nia.

Dere? preferuje stanowiska dobrze nas?onecznione, ale znosi tak?e cz??ciowe zacienienie. Dobrze ro?nie na glebie ka?dego rodzaju, musi jednak by? przepuszczalna. Jest ?rednio odporny na susz?, tolerancyjny wobec odczynu gleby, ale  wra?liwy na zasolenie.

Zastosowanie

Owoce derenia jadalnego s? bogatym ?rd?em witaminy C — zawieraj? jej tyle, co cytryny. Ze wzgl?du na wysok? zawarto?? kwasw organicznych mog? by? wykorzystywane do naturalnego zakwaszania przetworw owocowych. Z owocw sporz?dza si? soki, galaretki, nalewki (dereniwka), wina, d?emy, kandyzuje si? je i suszy, mo?na tak?e ??czy? je w przetworach ze s?odkimi owocami, np. jab?kami. Dzi?ki dzia?aniu ?ci?gaj?cemu i przeciwzapalnemu owoce u?ywane s? w leczeniu chorb przewodu pokarmowego.

Pierwsze owoce derenia mo?na uzyska? w 3. lub 4. roku po posadzeniu. Pocz?tkowo z ro?liny zbiera si? 5–10 kg, w pe?ni owocowania — 20–40 kg, a z bardzo starych drzew nawet 100 kg owocw.

Ro?lina dobrze znosi ci?cie, mo?e by? wi?c wykorzystywana na ?ywop?oty formowane, w miastach — jako zas?ona lub drzewo uliczne w szerokich alejach — w innych nasadzeniach jako samotnik (tzw. soliter) lub w grupach. Derenie mo?na tak?e rozpina? na ?cianach budynku w formie palmet. S? interesuj?c? ozdob? w parkach i ma?ych ogrodach. Co wa?ne, C. mas jest odporny na choroby i szkodniki.

Odmiany

'Devin' charakteryzuje si? ?redni? si?? wzrostu, ro?liny dorastaj? do wysoko?ci 2,8 m. Odmiana ta owocuje regularnie, z krzewu b?d?cego w pe?ni owocowania mo?na zebra? do 30 kg owocw. Dojrza?e s? barwy koralowej do ciemnoczerwonej, ?redniej wielko?ci (ok. 1,9 g), dojrzewaj? w drugiej dekadzie sierpnia.

'Titus' odznacza si? silnym wzrostem, obficie zawi?zuje p?ki kwiatowe i daje bardzo wysokie plony (fot. 1). Dojrza?e owoce s? ciemnoczerwone, ?redniej wielko?ci (1,8–2,7 g), ich zbir zaczyna si? w ko?cu wrze?nia. 'Titus', podobnie jak 'Devin', zosta? wyselekcjonowany w Instytucie Sadownictwa w Bojnicach na S?owacji. S? to najbardziej znane w Polsce odmiany derenia jadalnego.


FOT. 1. 'TITUS'

'Jolico' pochodzi z Austrii. Ma szczeglnie du?e owoce (d?. 24–30 mm i szer. 13–20 mm). Ich masa (4–6 g) jest dwukrotnie wi?ksza ni? u form dzikich derenia. Dodatkow? zalet? jest ma?y udzia? pestki w owocu, a ponadto bardzo du?a zawarto?? ekstraktu i witaminy C.

Na uwag? zas?uguj? tak?e wielkoowocowe odmiany hodowli bu?garskiej — czerwonoowocowe 'Kasanlaka' czy 'Schumener' oraz ??toowocowa 'Flava'.

Rozmna?anie

Dere? jadalny rozmna?a si? z nasion, ale siewki nie odtwarzaj? wiernie cech ro?lin matecznych.

Na ma?? skal? mo?na rozmna?a? dere? wegetatywnie — przez podzia? i odrosty korzeniowe.
W Sadowniczym Zak?adzie Do?wiadczalnym ISK w Brzeznej prowadzono do?wiadczenie dotycz?ce rozmna?ania derenia za pomoc? sadzonek zielnych. Badano dwie odmiany — 'Titus' i 'Devin'. Sadzonki d?ugo?ci oko?o 10 cm pobrano na pocz?tku czerwca, ich dolne ko?ce ci?te by?y w "w??le". Nast?pnie potraktowano je ukorzeniaczami — w formie pudru (Himal typ A, dla sadzonek zielnych) oraz p?ynnej (alkoholowy roztwr IBA, w st??eniu 3000 mg/l). W kontroli nie stosowano ukorzeniacza. Sadzonki wysadzono do multiplatw o wymiarach 5 x 5 cm, wype?nionych pod?o?em z torfu, piasku i perlitu (1 : 1 : 0,5). Wielodoniczki umieszczono na niepodgrzewanym stole w szklarni i automatycznie zamg?awiano. Po 6 tygodniach oceniono efekt ukorzeniania w sze?ciostopniowej skali. Sadzonki z ocen? 2–5 traktowano jako ukorzenione (fot. 2).

Stwierdzono, ?e badane odmiany z trudem mno?y si? przy u?yciu sadzonek zielnych (tabela), cho? 'Devin' ukorzenia si? znacznie ?atwiej ni? 'Titus'. Lepsze wyniki uzyskano z p?ynnym ukorzeniaczem, ktry korzystnie wp?yn?? nie tylko na udzia? ukorzenionych sadzonek, ale tak?e na jako?? systemu korzeniowego. Z do?wiadcze? wynika jednak, ?e do rozmna?ania wielkoowocowych odmian derenia jadalnego trzeba wykorzystywa? bardziej efektywne metody. Znacznie lepsze wyniki osi?ga si? przez okulizacj? (na pocz?tku sierpnia) b?d? szczepienie (najcz??ciej przez stosowanie) w zimie na podk?adkach — siewkach dzikich dereni. Ro?liny wyprodukowane w ten sposb wcze?nie, bo ju? w trzecim roku po posadzeniu, wchodz? w okres owocowania.

UDZIA? UKORZENIONYCH SADZONEK ZIELNYCH DERENIA JADALNEGO, W ZALE?NO?CI OD ODMIANY I UKORZENIACZA

* Himal typ A ** alkoholowy roztwr IBA


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2013 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.