Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

RO?LINY OZDOBNE

NIEODKRYTE GWIAZDY CHI?SKIEJ DENDOFLORY (CZ. I)

Mgr Piotr Banaszczak

Numer archiwalny: 03/2003


Chiny s? trzecim najbogatszym florystycznie pa?stwem ?wiata posiadaj?c 12% zasobw ro?linnych naszej planety. Szacuje si?, ?e wyst?puje tam oko?o 30 000 gatunkw ro?lin naczyniowych, nale??cych do prawie 3200 rodzajw i ponad 350 rodzin. Wynika to m.in. ze zr?nicowanej topografii, zmienno?ci klimatycznej (wewn?trz jednego kraju istniej? trzy strefy klimatyczne — od tropikalnej, poprzez subtropikaln? do umiarkowanej) i, cz??ciowo, z geologicznej genezy kraju. Daje to, w efekcie, mozaik? r?nych ekosystemw nieistniej?c? w ?adnym innym pa?stwie, a zaowocowa?o powstaniem 220 rodzajw endemicznych. Zachodni ?wiat zacz?? odkrywa? bogactwo tej flory dopiero w XIX wieku, a eksploracja trwa do dzi?. Od lat 70. i 80. XX wieku botanicy chi?scy bli?ej wsp?pracuj? z naukowcami z Europy i Ameryki, co zaprocentowa?o licznymi ekspedycjami "?owcw ro?lin", wzbogacaj?cych zachodnie kolekcje o rzadkie i interesuj?ce gatunki. Zw?aszcza ostatnio wzros?o zainteresowanie flor? tego kraju, ktra obfituje w bardzo warto?ciowe gatunki nadaj?ce si? do celw dekoracyjnych. Wiele z nich jest przy tym odporne na mrz, a mimo to si? nie upowszechni?y i rosn? w zaledwie paru europejskich kolekcjach. W Polsce introdukcj? i upraw? nowych gatunkw dalekowschodnich zajmuje si? od wielu lat nasze arboretum.


Aralia wysoka (Aralia elata)

Aralia jest ro?lin?, ktra zdecydowanie wymaga szerszego rozpowszechnienia. Jest to bowiem niezwykle oryginalne, niewielkie drzewo lub krzew, zarazem bardzo ?ywotne i ?atwe w uprawie. Dorasta do wysoko?ci 5–7 metrw. Tworzy dziwaczne, wielopniowe formy o kilku grubych, pa?kowatych, s?abo rozga??zionych p?dach, ktre skierowane s? pionowo do gry i pokryte — nawet te starsze — grubymi kolcami. Ogromne, niekiedy maj?ce powy?ej metra d?ugo?ci, li?cie s? podwjnie b?d? potrjnie pierzaste i sk?adaj? si? z jajowatych, zaostrzonych listkw, z ktrych k?tw wyrastaj? d?ugie, skierowane w d?, ostre kolce. Li?cie osadzone na d?ugich ogonkach s? u?o?one horyzontalnie, tworz?c parasolowate formy, cz?sto o kilku pi?trach. Na szczytach p?dw wyrastaj? w drugiej po?owie lata i jesieni? ogromne, z daleka widoczne (fot. 1), wiechy bia?ych, drobnych kwiatw, ktre przyci?gaj? mnstwo pszcz? i innych owadw (o tej porze roku jest ju? niewiele kwitn?cych ro?lin, a tym bardziej miododajnych). Szybko dojrzewaj?ce owoce maj? wygl?d drobnych, czarnych jagd i licznie oblepiaj? r?owiej?ce wtedy szypu?y owocostanw. Jesieni? li?cie pi?knie przebarwiaj? si? na ??to i pomara?czowo (fot. 2).


Fot. 1. Kwitn?ca aralia wysoka


Fot. 2. Jesienne przebarwienie li?ci A. elata

Aralia jest w pe?ni wytrzyma?a na mrozy i mo?e by? uprawiana na obszarze ca?ego naszego kraju, ale preferuje miejsca os?oni?te od wiatrw. Najlepiej si? czuje na ?yznych i ?wie?ych glebach, natomiast na suchych ro?nie s?abo. Sprzyjaj? jej kwa?ne pod?o?a i stanowiska nas?onecznione, cho? bardzo dobrze znosi rwnie? zacienienie. Malowniczo prezentuje si? nad zbiornikami wodnymi. Jako roz?o?ysta ro?lina potrzebuje sporo miejsca. Trzeba przy tym pami?ta?, ?e cz?sto wytwarza odrosty korzeniowe, daje tak?e samosiew, przez co mo?e sta? si? bardzo ekspansywna na szczeglnie ?yznych stanowiskach. Cecha ta oraz ostre kolce sprawiaj?, ?e inwazja bywa bardzo dokuczliwa. W pierwszych latach aralia daje ponad 2-metrowe przyrosty rocznie, a p?niej mog? one by? prawie metrowe. Poszczeglne p?dy, osi?gaj?c swoj? maksymaln? wysoko?? po kilkunastu, kilkudziesi?ciu latach, staj? si? do?? chybotliwe i cz?sto si? pok?adaj?. Nale?y je wwczas usun??, a pozosta?e p?dy szybko uzupe?ni? powsta?? luk?.

Bardzo dekoracyjna jest odmiana  'Variegata', o bia?o obrze?onych li?ciach, ktra ro?nie znacznie s?abiej od typu i bardziej si? nadaje do ma?ych ogrodw. Powinna by? jednak sadzona tylko w jasnych miejscach, gdy? ma wi?ksze wymagania ?wietlne.

Arali? mo?na rozmna?a? z siewu nasion zaraz po ich zbiorze, przez sadzonki korzeniowe zim?, a odmian? 'Variegata' przez szczepienie w styczniu, lutym (stosowanie lub klin), ktre jednak do?? trudno si? przyjmuje.

Palecznik chi?ski (Decaisnea fargesii)

Krzew ten pokrojem przypomina nieco arali?. Sk?ada si? z kilku do kilkunastu grubych i nagich p?dw wyrastaj?cych wprost z ziemi, czasami rzadko rozga??zionych, i rozet okaza?ych li?ci, ktre wyrastaj? na szczytach p?dw. Osi?ga wysoko?? 3–5 m i szeroko?? 2–4 m. Li?cie ma du?e, nieparzysto pierzasto z?o?one, do 80 cm d?ugo?ci, o 13–25 jajowatych, zaostrzonych listkach, ktre od spodu maj? niebieskawy odcie?. Kwiaty s? liczne, umieszczone w du?ych, zwisaj?cych wiechach d?ugo?ci do 50 cm. Nie maj? wi?kszej warto?ci zdobniczej, s? zielono??te, dzwonkowate, ale pojawiaj? si? obficie. Dekoracyjne s? za to owoce — str?kopodobne, mi?siste torebki, wielko?ci i kszta?tu parwki, niebieskie, z jasnym nalotem — ktre wyst?puj? na krzewie we wrze?niu i pa?dzierniku (fot. 3). W dotyku s? mi?kkie, a wewn?trz zawieraj? liczne, du?e, czarne nasiona, otoczone p?przezroczystym, jadalnym i s?odkim, galaretowatym mi??szem. Jesieni? li?cie przebarwiaj? si? na ??ty kolor, kontrastuj?cy z barw? owocw. Grube korzenie tworz? rzadki i rozleg?y system  korzeniowy.


Fot. 3. Owoce palecznika chi?skiego

Palecznik chi?ski jest zadowalaj?co odporny na mrozy na terenie naszego kraju, co wynika z obserwacji poczynionych w naszym arboretum.  Wcze?nie rozwijaj?ce si? li?cie mog? jednak?e by? uszkadzane przez p?ne przymrozki, a podczas ostrych zim tak?e p?dy. Najlepiej ro?nie na stanowiskach s?onecznych lub p?cienistych i na niezbyt wilgotnych glebach. Toleruje mniej ?yzne pod?o?a — zarwno kwa?ne, jak i zasadowe. ?atwo rozmna?a si? ze stratyfikowanych nasion wysiewanych wiosn?, ktre wschodz? szybko i rwnomiernie. Przez pierwsz? zim? musz? by? przetrzymywane w szklarni. Krzew  ten rzadko rozmna?a si? z sadzonek korzeniowych zim?.

Trzmielina wielkoskrzyd?a (Euonymus macropterus)

Jest przedstawicielk? wysoko rosn?cych gatunkw trzmielin, ktre s? mniej popularne ni? niskie formy. Wyr?nia si? bardzo dekoracyjnym ulistnieniem oraz barwnymi owocami. Tworzy roz?o?yste krzewy dorastaj?ce do wysoko?ci 3 m, a niekiedy formy drzewkowate. Li?cie s? do?? du?e  — maj? do kilkunastu centymetrw d?ugo?ci — owalne. Ukazuj? si? bardzo wcze?nie na wiosn? i rwnie szybko przebarwiaj? jesieni? na czerwono, r?owo i pomara?czowo (fot. 4). Kwiaty s? niepozorne, zielonkawe. Owoce s? du?e, purpurowe, z czterema d?ugimi i zaostrzonymi skrzyde?kami maj?cymi do 1 cm d?ugo?ci (fot. 5). Dojrzewaj? p?nym latem i wisz? na krzewach do opadni?cia wszystkich li?ci w pa?dzierniku. Najbardziej dekoracyjny efekt trzmielina ta daje przez ca?? jesie? — zarwno ze wzgl?du na barwne owoce, jak i li?cie (podobnie jest u E. latifolius i E. hamiltonianus).


Fot. 4. Li?cie trzmieliny w?skoskrzyd?ej s? bardzo dekoracyjne jesieni?


Fot. 5. Owoce Euonymus macropterus

Gatunek ten, bardzo rzadko spotykany w uprawie, w pe?ni wytrzymuje nasze zimy. Nawet bardzo wcze?nie si? rozwijaj?ce li?cie nie s? uszkadzane przez p?ne przymrozki. Dobrze ro?nie w lekkim p?cieniu i w pe?nym ?wietle s?onecznym. Wymaga ?yznej, dostatecznie wilgotnej gleby.

Trzmielin? wielkoskrzyd?? rozmna?a si? z siewu po zbiorze nasion lub wiosn? po stratyfikacji (kie?kuj? nierwnomiernie) albo latem z sadzonek zielnych.

Heptakodium chi?skie (Heptacodium miconioides)

Ro?lina ta staje si? ostatnio modna, cho? na razie tylko w ogrodach botanicznych. Po raz pierwszy zosta?a znaleziona na pocz?tku XX wieku przez podr?nika i "?owc? ro?lin" Ernesta Wilsona w zachodnich Chinach, o czym ?wiadczy zasuszony okaz zielnikowy. Jednak do lat osiemdziesi?tych krzew ten w ogle si? nie rozpowszechni?. Dopiero w 1981 roku wyprawa chi?sko-ameryka?ska znalaz?a jeden jego okaz i od niego pochodz? wszystkie egzemplarze rosn?ce obecnie w ogrodach botanicznych ?wiata. W Polsce mo?na go zobaczy? w kilku kolekcjach, np. w Powsinie i w Rogowie.

Jest to du?y i szybko rosn?cy krzew, zrzucaj?cy li?cie. Z wiekiem tworzy zwykle kilkupniowe formy drzewkowate o wyprostowanym pokroju. Mo?e by? rwnie? prowadzony w formie jednopniowej. Najstarsze okazy w Polsce maj? obecnie 5 m wysoko?ci, a najstarszy europejski drzewkowaty okaz z pocz?tku lat osiemdziesi?tych XX w. w Arboretum Hilliera mierzy oko?o 7–8 m. Charakterystyczna dla tego gatunku jest silnie ?uszcz?ca si? jasna kora, podobnie jak u kolkwicji chi?skiej. Li?cie s? jajowate z zaostrzonym wierzcho?kiem. Obok nerwu g?wnego, po obu jego stronach przebiegaj? dwa charakterystyczne rwnoleg?e nerwy. Kwiaty ukazuj? si? wyj?tkowo p?no, bo dopiero we wrze?niu. S? bia?e, drobne, czterop?atkowe i przyjemnie pachn?. Umieszczone s? w g?stych, licznych wiechach na ko?cach p?dw (fot. 6). Wewn?trz wiechy kwiaty s? zebrane w ok?ki, zwykle po 7 sztuk, st?d nazwa angielska ro?liny — Seven Son Flower. Zaraz po przekwitni?ciu pojawiaj? si? owoce — drobne torebki z wyd?u?onymi czerwonymi dzia?kami kielicha, do z?udzenia przypominaj?ce kwiaty i, rwnie jak one, dekoracyjne (fot. 7). W naszym klimacie niekiedy dojrzewaj? przed mrozami.


Fot. 6. Kwiatostan heptakodium chi?skiego


Fot. 7. Owocuj?cy p?d Heptacodium miconioides

Heptakodium jest jedn? z najp?niej w naszym klimacie kwitn?cych ro?lin drzewiastych. Wydaje si? odporna na nasze mrozy. Charakteryzuje si? szybkim wzrostem i niewielkimi wymaganiami co do gleby, ktra nie powinna by? jednak zbyt wilgotna. Preferuje pe?ne nas?onecznienie.

Rozmna?a si? z nasion wysiewanych wiosn?, brak jest wzmianek o innych sposobach mno?enia.

Kalopanax septemlobus (syn. K. pictus)

Jest to drzewo, ktre doskonale nadaje si? na nasze tereny zieleni. Nale?y do rodziny Araliaceae. Wyst?puje na du?ym obszarze Dalekiego Wschodu, dorasta w polskich warunkach do wysoko?ci 15–20 m. Jest odporne na mrz. Koron? ma do?? szerok? i a?urow?. P?dy, ga??zie, a nawet pie?, pokryte s? du?ymi i ostrymi kolcami, podobnymi nieco do r?anych, cho? znacznie wi?kszymi. Charakterystyczne s? li?cie — okaza?e, d?oniaste, do 30 cm ?rednicy, 5–7-klapowe, wci?te do oko?o po?owy blaszki li?ciowej, o zmiennej wielko?ci i kszta?cie, przebarwiaj?ce si? jesieni? na ??to (fot. 8). U odmiany maximowiczii s? powcinane prawie do nasady (fot. 9). Kalopanax septemlobus kwitnie latem — w sierpniu, wrze?niu — i jest ro?lin? miododajn?. Drobne, bia?e kwiaty umieszczone s? w du?ych, baldachokszta?tnych wiechach. Owoce — drobne, liczne, czarne jagody — wisz? na drzewie przez ca?? jesie? do zimy.


Fot. 8. Kalopanax septemlobus — jesienne przebarwienie li?ci


Fot. 9. Kalopanax septemlobus var. maximowiczii

Kalopanax ma szerokie zastosowanie w chi?skiej medycynie i kuchni. Ro?nie do?? powoli, nie jest szczeglnie wymagaj?cy co do typu gleby, wymaga jedynie, by by?a dostatecznie wilgotna. Czuje si? dobrze zarwno w pe?nym nas?onecznieniu, jak i w?rd innych drzew jako ro?lina drugiego pi?tra.

Rozmna?a si? z nasion wysiewanych jesieni?, zaraz po zbiorze, do zimnego inspektu (przeleguj? 2 lata). Nasiona stratyfikowane na zimno przez 2, 3 miesi?ce, a potem na ciep?o przez 3–5 miesi?cy kie?kuj? bez przelegiwania. M?ode ro?liny powinny by? uprawiane w szklarni, poniewa? mog? by? wra?liwe na mrozy. Kalopanax mo?na te? rozmna?a? przez p?zdrewnia?e sadzonki p?dowe w lipcu, sierpniu albo przez sadzonki korzeniowe po pierwszych przymrozkach.          


powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.