Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku:

SZKODNIKI PORZECZEK NA PLANTACJACH MATECZNYCH ORAZ W SZK?KACH, cz??? I

dr Dariusz Gajek, doc. dr hab. Barbara ?abanowska

Numer archiwalny: 01/1999


W po?owie lat dziewi??dziesi?tych drastycznie spad?y ceny owocw porzeczek czarnych. Skutkiem tego producenci znacznie ograniczyli ochron? tych ro?lin przed chorobami i szkodnikami, a tak?e prawie ca?kowicie zaprzestano walczy? z chwastami oraz nawozi? krzewy. Obecnie wiele plantacji porzeczek czarnych bardziej przypomina nieu?ytki sadownicze ni? uprawy produkcyjne.


Wzrost op?acalno?ci krzeww tego gatunku w 1998 roku mo?e przyczyni? si? do wzmo?onego sadzenia krzeww porzeczek czarnych. Wa?ne jest, aby producenci zak?adali plantacje ze zdrowych sadzonek. Szk?karze powinni wi?c, poprzez odpowiedni? ochron? ro?lin w matecznikach i szk?kach, zadba? o to, aby taki materia? wyprodukowa?.
Na plantacjach matecznych i w szk?kach porzeczek (g?ownie porzeczek czarnych) du?e znaczenie mog? mie? szkodniki z grupy roztoczy - w i e l k o p ? k o w i e c p o r z e c z k o w y i p r z ? d z i o r e k c h m i e l o w i e c, a z owadw - p r z e z i e r n i k p o r z e c z k o w i e c, p r y s z c z a r e k p o r z e c z k o w i e c p ? d o w y, p r y s z c z a r e k p o r z e c z k o w i a k l i ? c i o w y, m s z y c e, m i s e c z n i k ? l i w o w i e c oraz gatunki uszkadzaj?ce lub zjadaj?ce li?cie, np. z w j w k i l i ? c i o w e, b r z ? c z a k i, p i ? e c z n i c e.

WIELKOP?KOWIEC PORZECZKOWY
Spo?rd kilkunastu gatunkw szpecieli, jakie mog? wyst?powa? na krzewach jagodowych, najwi?ksze szkody wyrz?dzaj? te, ktre ?eruj? w p?kach ro?lin, czyli gatunki z rodzaju Cecidophyopsis. Najgro?niejszy z tych szkodnikw jest, wyst?puj?cy na porzeczce czarnej, wielkop?kowiec porzeczkowy (C. ribis). Charakteryzuje si? on niewielkimi rozmiarami cia?a (oko?o 0,2 mm), st?d te?, aby go dostrzec, niezb?dna jest lupa. ?atwe do zauwa?enia s? natomiast objawy jego ?erowania, czyli uszkodzone, galasowate p?ki. - Bezpo?rednia szkodliwo?? wielkop?kowca porzeczkowego polega na wysysaniu sokw z li?ci i p?kw. Poza tym, podczas ?erowania, szpeciele te wprowadzaj? do tkanki ro?lin ?lin?, ktra zawiera substancj? powoduj?ce nadmierny wzrost komrek. Pora?one p?ki s? silnie nabrzmia?e, kilkakrotnie wi?ksze od zdrowych - najlepiej widoczne jest to wiosn?, przed rozpocz?ciem i na pocz?tku wegetacji (fot. 1). Uszkodzone p?ki zwykle ca?kowicie zasychaj?, a je?eli ju? rozwijaj? si? z nich li?cie i kwiaty, to znacznie p?niej ni? na zdrowych krzewach. Redukcja powierzchni asymilacyjnej prowadzi do zmniejszenia odporno?ci ro?liny na mrz oraz liczby zawi?zywanych owocw. W efekcie plon jest zdecydowanie ni?szy, a ?ywotno?? krzeww znacznie skrcona.

Fot. 1. P?ki porzeczek - zdrowy i zdeformowany (uszkodzony przez wielkop?kowca porzeczkowego)


- Po?rednie szkody wyrz?dzane przez wielkop?kowca porzeczkowego polegaj? na przenoszeniu gro?nej, wirusowej choroby - rewersji porzeczki czarnej. Szkodnik ten jest jedynym, poznanym dotychczas, wektorem tej choroby. Wyr?nia si? dwa r?ne typy rewersji: zwyk?y (commom form) i ostry (severe form). Charakterystycznymi symptomami pora?enia ro?lin przez t? chorob? s?: redukcja liczby klap li?ciowych, zmniejszenie powierzchni li?ci, g??bokie w nich wci?cia i zmniejszona liczba z?bkw. Na niektrych odmianach mog? wyst?powa? tak?e chlorotyczne przebarwienia, a li?cie przybieraj? czasami kszta?t li?ci d?bu. Przy ostrym typie rewersji krzewy porzeczek wytwarzaj? tak?e ?le wykszta?cone (fot. 2), fioletowawe, sterylne kwiaty, z ktrych nie zawi?zuj? si? owoce.

Fot. 2. P?k kwiatowy uszkodzony przez rewersj? (z lewej)


O du?ej szkodliwo?ci wielkop?kowca decyduje tak?e ?atwe jego rozprzestrzenianie si?. Osobniki tego roztocza wraz z pr?dami powietrza mog? pokonywa? znaczne odleg?o?ci i pora?a? nowe ro?liny w matecznikach, szk?kach oraz na plantacjach owocuj?cych. Ponadto walka chemiczna, ktra mo?liwa jest tylko w okresie migracji wielkop?kowca, cz?sto nie jest dostatecznie skuteczna. - Zwalczanie. Obecnie nie znamy metod, ktre pozwoli?yby ca?kowicie wyeliminowa? wielkop?kowca z plantacji owocuj?cych. Podstawowym sposobem ograniczenia jego rozwoju oraz rozprzestrzeniania si? jest produkcja i obrt materia?em szk?karskim wolnym od tego szkodnika. Chemiczne, termiczne czy radiacyjne metody odka?ania sadzonek zdrewnia?ych nie daj? jednak oczekiwanych rezultatw. Nie mo?na ustrzec si? tak?e przed pomy?kami podczas, nawet bardzo dok?adnych, wizualnych lustracji matecznikw, gdy? pojedyncze szpeciele mog? ?erowa? w p?kach pozornie wygl?daj?cych jak zdrowe. Bior?c to pod uwag?, musimy stwierdzi?, ?e obecnie najskuteczniejszym sposobem zwalczania wielkop?kowca na plantacjach matecznych jest kilkakrotne, zapobiegawcze opryskiwanie ro?lin ?rodkami chemicznymi w okresie kwitnienia porzeczek czarnych, czyli podczas migracji szpecieli, po opuszczeniu przez nie starych p?kw, zanim wnikn? do nowo powstaj?cych. Wed?ug aktualnego programu ochrony ro?lin sadowniczych, na plantacjach owocuj?cych zaleca si? wykonanie trzech zabiegw: na pocz?tku, w pe?ni oraz pod koniec kwitnienia porzeczek czarnych. Wed?ug obowi?zuj?cych norm, plantacje mateczne, na ktrych stwierdzi si? nawet pojedyncze, zdeformowane p?ki, podlegaj? dyskwalifikacji. W Polsce do zwalczania wielkop?kowca porzeczkowego zarejestrowane s? cztery ?rodki ochrony ro?lin. Pierwszy zabieg na pocz?tku kwitnienia mo?na wykona? preparatem Mitac 200 EC (4l/ha), ktry zwalcza jednocze?nie prz?dziorki. W pe?ni kwitnienia krzewy powinno si? opryska? najskuteczniejszym ?rodkiem zwalczaj?cym wielkop?kowca - Thiodanem p?ynnym 350 EC (2-2,5 l/ha) lub jego odpowiednikiem - Thioneksem 350 EC (2-2,5 l/ha). Zalecany, trzeci zabieg Thiodanem p?ynnym 350 EC, pod koniec kwitnienia mo?na zast?pi? opryskiwaniem ro?lin Marshalem 250 EC (4-4,5 l/ha). Preparatu tego nale?y jednak u?y? p?niej, poniewa? ma on d?ugi okres prewencji, jest toksyczny dla pszcz?). Marshal 250 EC mo?na wi?c zastosowa? dopiero bezpo?rednio po kwitnieniu. Zwalcza on jednocze?nie owady uszkadzaj?ce li?cie. Na plantacjach matecznych okresy karencji i prewencji nie maj? znaczenia (je?li nie ma na krzewach p?dw kwitn?cych), dlatego wymienione preparaty mog? by? stosowane przemiennie. Wsakzane jest tak?e zwi?kszenie liczby opryskiwa? do 4-5 w jednym sezonie. Proponowany program walki z wielkop?kowcem porzeczkowym jest do?? intensywny, jednak jej efekty nie zawsze s? w pe?ni zadowalaj?ce. Du?y post?p w produkcji szk?karskiej mo?e stanowi? opracowana ostatnio laboratoryjna metoda identyfikacji i wykrywania w materiale ro?linnym wirusa wywo?uj?cego rewersj?, ktrego obecno?? mo?na stwierdzi? ju? po kilku dniach od wykonania testw. - Trwaj? tak?e intensywne prace hodowlane nad selekcj? odmian porzeczek czarnych odpornych zarwno na wielkop?kowca, jak i na przenoszon? przez niego rewersj?. Wyst?powanie jednoczesnej odporno?ci na oba te czynniki przewa?nie nie jest od siebie zale?ne. Na przyk?ad odporne na szpeciele klony hodowlane, uzyskiwane drog? krzy?owania z gatunkami lub podgatunkami z grupy Eucoreosoma Jancz., s? jednak pora?ane przez rewersj?. Wynika to z faktu, ?e mechanizm odporno?ci tych ro?lin dzia?a dosy? wolno i, nim szpeciele zgin?, dochodzi ju? do przeniesienia patogenu. Uda?o si? tak?e wyselekcjonowa? odmiany odporne na rewersj? - 'G o ? u b k a', 'P r i m o r s k y C h a m p i o n' (?rd?em genu odporno?ci na t? chorob? by? dziki gatunek Ribes Dikusha Fish). Obserwowano jednak na nich p?ki zasiedlone przez wielkop?kowca. Ostatnio w hodowli porzeczki czarnej najwi?cej uwagi zwraca si? na agrest (R. grossularia), ktry jest ?rd?em genu odporno?ci zarwno na wielkop?kowca porzeczkowego, jak i na rewersj?. Pomimo wspomnianych problemw nale?y jednak odnotowa? pewne sukcesy w hodowli odporno?ciowej porzeczki czarnej. Przyk?adem mo?e by? uzyskiwana w Polsce, odporna na wielkop?kowca, odmiana 'C e r e s'. Niestety, mimo tego, ?e ma ona owoce dobrej jako?ci, nie nadaje si? do uprawy na du?ych plantacjach towarowych ze wzgl?du na ma?? przydatno?? do zbioru kombajnem. W Anglii zarejestrowano odmiany 'F a r l e i g h' i 'F o x e n d o w n', ktre wykazuj? odporno?? na wielkop?kowca i rewersj? (?rd?em genu odporno?ci jest agrest). Tak?e i one nie nadaj? si? jednak do zak?adania plantacji towarowych z powodu nie najlepszej jako?ci owocw.

PRZ?DZIOREK CHMIELOWIEC
Jest on powszechnie znanym polifagiem, wyst?puj?cym na wielu ro?linach. Znajduje doskona?e warunki ?ycia i rozwoju tak?e na porzeczce. W?rd obecnie uprawianych odmian nie stwierdzono odpornych na ?erowanie prz?dziorka chmielowca (Tetranychus urticae). Istniej? wprawdzie r?nice w zasiedlaniu poszczeglnych odmian porzeczek czarnych przez tego szkodnika, ale nie ma takich, na ktrych nie by?by on problemem i nie wymaga? zwalczania w latach sprzyjaj?cych jego rozwojowi. Szkodliwo?? prz?dziorkw polega na wysysaniu przez nie sokw ro?linnych z li?ci i og?adzaniu ro?lin. Os?abiony jest wzrost p?dw, zredukowana liczba sadzonek z krzeww matecznych, ro?liny w szk?ce s? mniejsze i gorszej jako?ci. Krzewy pora?one przez prz?dziorki trac? li?cie wcze?niej ni? zdrowe i s? wra?liwsze na przemarzanie. Uszkodzony przez prz?dziorki li?? rozpoznaje si? po ??tych plamach (fot. 3), ktre w miar? ?erowania roztoczy powi?kszaj? si? i mog? pokrywa? znaczn? cz???, a nawet ca?? jego powierzchni?. Na dolnej jego stronie, w miejscu ?erowania szkodnika, pojawia si? delikatna paj?czyna. Silnie uszkodzone li?cie ??kn?, br?zowiej? i odpadaj?.

Fot. 3. Prz?dziorek chmielowiec i, powsta?e w wyniku jego ?erowania, ??te przebarwienia na li?ciach


Prz?dziorek chmielowiec zimuje w skupiskach, po kilka lub kilkana?cie sztuk, w resztkach ro?linnych i ?ci?ce pod krzewami porzeczek b?d? w sp?kaniach kory na p?dach. Wiosn?, gdy temperatura przekroczy + 10 st. C - zwykle w kwietniu - samice opuszczaj? kryjwki i rozpoczynaj? ?erowanie na pojawiaj?cych si? li?ciach. Prz?dziorki ?atwo wtedy zauwa?y?, gdy? ich karminowa barwa kontrastuje z zieleni? li?ci. Ponadto w tym czasie obserwuje si? po kilka osobnikw na jednym, niewielkim jeszcze, m?odym li?ciu. Po paru dniach ?erowania samice sk?adaj? jaja. W sezonie wegetacyjnym rozwija si? 5-6 pokole? tego roztocza. Stwierdzenie uszkodze? li?ci porzeczek przez prz?dziorka na ponad 5% krzeww w szk?ce jest przyczyn? dyskwalifikacji materia?u szk?karskiego. - Zwalczanie. Konieczne jest zwykle zarwno na plantacjach matecznych, jak i w szk?kach porzeczek czarnych oraz czerwonych. Pierwszy zabieg w matecznikach mo?e by? potrzebny na pocz?tku maja, a sporadycznie nawet wcze?niej. Natomiast w szk?ce - nieco p?niej, zale?nie od rozwoju ro?lin i terminu pojawienia si? szkodnika. W warunkach sprzyjaj?cych rozwojowi prz?dziorka mo?e by? niezb?dne powtrzenie opryskiwania. Wiosn?, kiedy na li?ciach obecne s? doros?e szkodniki i jaja, zaleca si? u?y? mieszaniny dwch akarycydw, np. Apollo 500 SC (0,3-0,4 l/ha) + Mitac 200 EC (2,5-3,0 l/ha) lub Omite 30 WP (1,5 kg/ha) + Nissorun 050 EC (0,75 l/ha). Ta druga mieszanina mo?e by? rwnie? bardzo przydatna do zwalczania roztoczy w p?niejszym terminie. Oprcz mieszanin zaleca si? tak?e u?ywanie pojedynczych akarycydw specyficznych, np. preparatw Pennstyl 25 WP - 1,2-1,5 kg/ha, Pennstyl 600 SC - 0,5-0,6 l/ha, Mitac 200 EC - 3,0 l/ha, Omite 30 WP - 2,5 kg/ha, Magus 200 SC - 0,9 l/ha, Torque 50 WP - 1,2 kg/ha, Ortus 05 SC - 0,75 l/ha, Sanmite 20 WP - 1,1 kg/ha. (Wiosn?, gdy ro?liny s? s?abo ulistnione, mo?na u?y? mniejszej - o 1/3 lub po?ow? - dawki preparatu zu?ywaj?c 500-750 l wody na hektar). Wa?ne jest dok?adne pokrycie ciecz? u?ytkow? nie tylko grnej, ale i dolnej strony li?ci, st?d najbardziej przydatne do ochrony porzeczek s? opryskiwacze z ukierunkowanym strumieniem powietrza, np. ''Sepia''.

powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.