Szkółkarstwo - strona g��wna  
       
 

Zapraszamy na nasze portale:

ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

 

Szukaj: w roku: w kategorii:

RO?LINY OZDOBNE

NAJGRO?NIEJSZE SZKODNIKI BRZOZY I ICH ZWALCZANIE

dr Gra?yna Soika, prof. dr hab. Gabriel ?abanowski

Numer archiwalny: 04/2000


Brzozy atakowane s? przez wiele owadw, jednak w artykule opisujemy tylko te szkodniki, ktre stwarzaj? zagro?enie dla ro?lin uprawianych w szk?kach ro?lin ozdobnych.


MSZYCE
Na brzozach ?eruje kilkana?cie gatunkw mszyc, spo?rd ktrych najcz??ciej wyst?puj? trzy ni?ej przedstawione.
- Mszyca brzozowa srebrzysta (Euceraphis betulae). Wyst?puje pospolicie na brzozie brodawkowatej. Mszyce ?eruj? od maja do ko?ca lata — pojedynczo lub w ma?ych grupach z?o?onych z larw, na nierozwini?tych li?ciach i na dolnej stronie w pe?ni rozwini?tych li?ci. Nie powoduj? widocznych uszkodze?, jednak intensywnie wydalaj? spad?, ktra zanieczyszcza li?cie i ogranicza powierzchni? asymilacyjn?. Pod koniec maja lub na pocz?tku czerwca pojawiaj? si? pierwsze osobniki doros?e. Samice uskrzydlone maj? d?ugo?? 3–4 mm, s? jasnozielone lub ??tawozielone, opylone niebieskawobia?? wydzielin? woskow? (fot. 1). Maj? bardzo d?ugie nogi i czu?ki oraz krtkie syfony i ga?kowaty ogonek. Larwy s? zielone, pokryte bia?ym woskiem, z wyra?nie ciemnymi nogami i pier?cieniami syfonowymi. Zimuj? jaja na p?dach w pobli?u p?kw. W ci?gu roku rozwija si? kilka pokole?, a we wrze?niu i pa?dzierniku pojawiaj? si? osobniki pokolenia p?ciowego. Samice tego pokolenia sk?adaj? jaj zimowe.

FOT. 1. OSOBNIKI USKRZYDLONE MSZYCY BRZOZOWEJ SREBRZYSTEJ


- Zdobniczka brzozowa (Callipterinella tuberculata). Mszyca ta najcz??ciej zasiedla brzoz? brodawkowat? i jej odmiany, rzadziej wyst?puje na brzozie omszonej. Mszyce ?eruj? na dolnej stronie li?ci p?dw wierzcho?kowych, w koloniach z?o?onych z licznych osobnikw bezskrzyd?ych i pojedynczych osobnikw uskrzydlonych (fot. 2). ?er ten powoduje ograniczenie wzrostu m?odych p?dw, ponadto szkodniki wydalaj? du?e ilo?ci rosy miodowej, ktra stanowi pod?o?e dla grzybw sadzakowych. Samice bezskrzyd?e maj? d?ugo?? 1–2 mm, s? barwy zielonej, z ciemnymi sklerytami na grnej stronie cia?a, krtkim ogonkiem i syfonami. Samice uskrzydlone maj? wygl?d zbli?ony do osobnikw bezskrzyd?ych. W ci?gu roku rozwija si? kilka pokole? rozmna?aj?cych si? dzieworodnie.

FOT. 2. KOLONIA ZDOBNICZKI BRZOZOWEJ


- Zrostek brzozowy (Glyphinia betulae). Mszyc? t? notowano na r?nych gatunkach brzz, ale w szk?kach by?a stwierdzana wielokrotnie na brzozie kar?owatej. Szkodnik ?eruje na wierzcho?kach p?dw i na dolnej stronie najm?odszych li?ci, na ktrych tworzy liczne kolonie (fot. 3). Bezskrzyd?e samice (dziewordki) maj? d?ugo?? 1,4–1,8 mm, s? kszta?tu jajowatego, barwy ciemnozielonej, z wzorem utworzonym z bia?ych plam na grzbietowej stronie odw?oka, posiadaj? krtkie czu?ki, zaokr?glony ogonek i ma?e sto?kowate syfony. Bezskrzyd?e samice wyst?puj? najliczniej od czerwca do ko?ca sierpnia i ponownie w pa?dzierniku oraz listopadzie, natomiast osobniki uskrzydlone — od po?owy czerwca do ko?ca lipca. Te ostatnie, d?ugo?ci 1,3–1,8 mm, s? ciemnozielone lub ciemnobr?zowe do czarnych, z brodawkowat? ornamentacj? i kolcowatymi w?oskami na stronie grzbietowej. Zimuj? jaja przy podstawie p?kw pod bia?ym, g?stym puchem woskowym wydzielanym przez samice. Larwy wyl?gaj? si? w kwietniu, co zbiega si? z pocz?tkiem p?kania p?kw.

FOT. 3. KOLONIA ZROSTKA BRZOZOWEGO


Zwalczanie mszyc. Wiosn?, w okresie wyl?gania si? larw z jaj zimowych, trzeba opryska? drzewa preparatem Promanal 60 EC (2%) lub jednym z pyretroidw (np. Sumi-Alpha 050 EC — 0,04%). W okresie wegetacji nale?y zwalcza? mszyce preparatami uk?adowymi (np. Confidor 200 SL — 0,04% lub Mospilan 20 SP — 0,02%).

MINOWCE I INNE B?ONWKI
W?rd szkodnikw zasiedlaj?cych brzozy wa?n? grup? stanowi? b?onkwki z rodziny pilarzowatych (Tenthredinidae), do ktrej nale?? cztery ni?ej przedstawione owady. Stadium minuj?cym s? ?eruj?ce wewn?trz li?ci larwy, ktre wyjadaj? obie warstwy mi?kiszu. W rezultacie tworz? si? obszerne, p?cherzowate miny (tzw. komorowe) lub wyjadany jest tylko mi?kisz palisadowy w grnej warstwie li?cia (wwczas powstaj? tzw. miny wierzchnie).
- Zakolnica brzozowa (Scolioneura betuleti). Jest to najpospolitsza, a zarazem najgro?niejsza z b?onkwek wyst?puj?cych na brzozach. W szk?kach by?a stwierdzana na brzozie brodawkowatej i jej odmianach 'Youngii' oraz 'Dalecarlica', brzozie po?ytecznej odm. Jacquemonta, brzozie papierowej i omszonej. Larwy zakolnicy ?eruj? w li?ciach tworz?c p?cherzowate, obustronne miny z rozproszonymi, czarnymi odchodami wewn?trz. Ka?da mina (zawsze wyst?puje tylko jedna) rozpoczyna si? na brzegu li?cia, najcz??ciej na wierzcho?ku. W ko?cowej fazie rozwoju mo?e ona zajmowa? od 1/2 do 2/3 powierzchni blaszki li?ciowej. Li?cie silnie pora?onych drzew br?zowiej? i przedwcze?nie opadaj?. Larwy osi?gaj? d?ugo?? do 10 mm, m?odsze stadia s? bia?awe z br?zow? g?ow? oraz ciemnymi plamami na pierwszych segmentach przedtu?owia po brzusznej stronie cia?a i wzd?u? bokw. Larwy ostatniego stadium zmieniaj? barw? na ??t? i trac? ciemne plamki. Osobniki doros?e maj? d?ugo?? 4–5 mm, s? czarne, b?yszcz?ce, z czerwonawo??tymi nogami. W ci?gu roku rozwijaj? si? dwa pokolenia. Osobniki doros?e pierwszego pokolenia pojawiaj? si? w maju i czerwcu, a drugiego — od lipca do wrze?nia. Larwy ?eruj? odpowiednio, w maju i czerwcu oraz we wrze?niu i pa?dzierniku.
- Zwiotka poziomkowa (Fenusa pusilla). Jest rwnie? cz?sto notowanym szkodnikiem brzz. Jego obecno?? w szk?kach stwierdzono na brzozie po?ytecznej odm. Jacquemonta, brzozie brodawkowatej i omszonej. Larwy tego gatunku ?eruj? w mi?kiszu palisadowym tworz?c miny na grnej stronie li?ci, zwykle po kilka na jednym. Miny s? stosunkowo ma?e, nerkowatego kszta?tu, bia?awozielonkawe z ja?niejszym odcinkiem pocz?tkowym, ktry w miar? wysychania zmienia zabarwienie na rdzawe (fot. 4).

FOT. 4. MINY ZWIOTKI POZIOMKOWEJ


Ich wn?trze wype?nione jest rozproszonymi czarnymi odchodami. W odr?nieniu od min tworzonych przez poprzedni? b?onkwk?, rozpoczynaj? si? one w pobli?u nerwu g?wnego i s? najcz??ciej ograniczone dwoma nerwami bocznymi. Silnie pora?one li?cie ca?kowicie br?zowiej? i opadaj?, co jest przyczyn? s?abych przyrostw p?dw. Larwy s? ??te, nie maj? ng odw?okowych. U starszych stadiw po stronie brzusznej na segmentach tu?owia i na I segmencie odw?oka znajduj? si? ciemne plamy (fot. 5). Osobniki doros?e s? czarne, d?ugo?ci 2,5–3,5 mm, z ??tobr?zowymi nogami. W ci?gu roku rozwijaj? si? dwa pokolenia. Osobniki doros?e I pokolenia pojawiaj? si? w maju i czerwcu, a nast?pnego w lipcu i sierpniu. Larwy I pokolenia ?eruj? w czerwcu i lipcu, a drugiego w sierpniu i we wrze?niu. Larwy ostatniego stadium spadaj? na ziemi? i tam przepoczwarczaj? si? nie tworz?c kokonu.

FOT. 5. LARWY ZWIOTKI POZIOMKOWEJ OD STRONY BRZUSZNEJ


- Zakolnica kar?owa (Messa nana). Wyst?puje powszechnie na brzozie omszonej, natomiast rzadziej atakuje brzoz? brodawkowat?. Larwy wyjadaj? mi?kisz tworz?c obszerne placowe miny. Prawie zawsze na li?ciu jest jedna mina. Miny rozpoczynaj? si? na jego brzegu, w dowolnym miejscu, ale nigdy na szczycie. Larwy s? d?ugo?ci ok. 8 mm, ??te z br?zow? g?ow?, czarniaw? tarczk? karkow? i czarnymi tarczkami pomi?dzy nogami tu?owiowymi. Samice maj? d?ugo?? 4–4,5 mm, barw? czarn? (jedynie boczna cz??? tylnego brzegu przedplecza, ?uska skrzyd?owa, kolana i stopy s? bia?e). W ci?gu roku rozwija si? tylko jedno pokolenie. Osobniki doros?e pojawiaj? si? w maju. Larwy ?eruj? przez mniej wi?cej trzy tygodnie, a nast?pnie opuszczaj? miny i przepoczwarczaj? si? w kokonach tworzonych w ziemi.
Zwalczanie minowcw — zakolnic i zwiotki. W okresie lotu osobnikw doros?ych lub po zauwa?eniu pierwszych min na li?ciach nale?y opryskiwa? drzewa dwu- lub trzykrotnie co 7 dni preparatem o dzia?aniu kontaktowym (np. Fastac 10 EC — 0,015%) lub wg??bnym (np. Sumithion Super 1000 EC — 0,075%).
- P?ast brzozowiec (Craesus septentrionalis). Wyst?puje na r?nych gatunkach brzz, mi?dzy innymi brodawkowatej i jej odmianie 'Youngii', po?ytecznej odm. Jacquemonta, oraz ??tej.
W odr?nieniu od minowcw, larwy tego gatunku ?eruj? na li?ciach grupowo, pocz?tkowo wygryzaj? dziury od brzegw li?ci, a nast?pnie zjadaj? blaszki w ca?o?ci, pozostawiaj?c jedynie unerwienie. W rezultacie p?dy zostaj? ogo?ocone z li?ci. W trakcie ?erowania cia?o larw jest charakterystycznie wygi?te w kszta?cie litery "S". Maj? one d?ugo?? oko?o 22 mm, s? ??te do zielonkawoszarych, z pomara?czowo??tymi i czarnymi plamami wzd?u? bokw oraz czarn? b?yszcz?c? g?ow? (fot. 6).

FOT. 6. LARWY P?ASTA BRZOZOWCA


Osobniki doros?e maj? d?ugo?? 8–10 mm, g?owa, tu?w oraz dwa pierwsze i ostatnie segmenty odw?oka s? czarne, natomiast pozosta?a cz??? odw?oka jest czerwonawobr?zowa. Skrzyd?a przednie s? przezroczyste, z ciemn? przepask? w cz??-ci wierzcho?kowej (fot. 7). W ci?gu roku rozwijaj? si? dwa pokolenia. Lot b?onkwek pierwszego pokolenia odbywa si? od maja do czerwca, a drugiego — od lipca do sierpnia. Samice sk?adaj? jaja w nerwy li?ciowe, dwa tygodnie p?niej wyl?gaj? si? larwy. Larwy pierwszego pokolenia ?eruj? od po?owy czerwca do lipca, a drugiego — od ko?ca sierpnia do wrze?nia. W pe?ni wyro?ni?te larwy schodz? do gleby, gdzie przepoczwarczaj? si? w jedwabistych, br?zowawych kokonach.

FOT. 7. OSOBNIK DOROS?Y P?ASTA BRZOZOWCA


Zwalczanie. Po zauwa?eniu pierwszych larw nale?y opryska? drzewa jednym z preparatw o dzia?aniu kontaktowym (np. Sumi-Alpha 050 EC — 0,04%).

MUCHWKI
- Miniarka brzozowianka (Agromyza alnibetulae). Ta muchwka z rodziny miniarkowatych (Agromyzidae) wyst?puje pospolicie na m?odych brzozach w parkach, ogrodach i szk?kach. Larwy ?eruj? w li?ciu wyjadaj?c mi?kisz palisadowy, wskutek czego na grnej stronie li?cia tworz? si? miny — bardzo d?ugie, kr?te. Wn?trze min wype?nione jest czarnymi odchodami u?o?onymi w postaci podwjnej, przerywanej linii. Larwy, d?ugo?ci 2–3 mm, s? bia?awe do pomara?czowych. Wyro?ni?te spadaj? do gleby, gdzie si? przepoczwarczaj?. W ciagu roku rozwijaj? si? dwa pokolenia. Osobniki doros?e pojawiaj? si? w maju lub w czerwcu i od ko?ca lipca do pocz?tku sierpnia, natomiast larwy ?eruj? w czerwcu i lipcu oraz w sierpniu i wrze?niu.
- Pryszczarek brzozowiak (Anisotephus betulinus). Jest to muchwka z rodziny pryszczarkowatych (Cecidomyidae). Wyst?puje lokalnie na brzozie omszonej i brzozie brodawkowatej. Larwy ?eruj? na li?ciach pojedynczo, w jednokomorowych naro?lach, tzw. galasach. Twory te, ktre powstaj? na li?ciach pomi?dzy nerwami, maj? kszta?t brodawek, pocz?tkowo barwy zielonej, p?niej ??tawoczerwonej, i ?rednic? 3–6 mm. Na jednym li?ciu mo?e znajdowa? si? do pi?ciu galasw. Larwy s? pocz?tkowo bia?awe, p?niej jasno??te, d?ugo?ci 2–3 mm. Po osi?gni?ciu dojrza?o?ci, co ma miejsce pod koniec czerwca lub na pocz?tku sierpnia, larwy wygryzaj? w galasach otwory, przez ktre wydostaj? si? na zewn?trz i spadaj? na ziemi?, gdzie si? przepoczwarczaj? i zimuj?. Wiosn? wylatuj? muchwki, ktre sk?adaj? jaja na li?cie. Wyl?gaj?ce si? z jaj larwy tworz? galasy. W ci?gu roku rozwija si? jedno pokolenie.
Zwalczanie muchwek. Wiosn?, tu? przed wylotem muchwek, nale?y na powierzchni? pod?o?a rozsypa? rwnomiernie jeden z preparatw granulowanych (np. Basudin 10 GR w dawce 0,8 kg/100 m2).

CHRZ?SZCZE
- Zwijacz brzozowiec (Deporaus betulae). Ten chrz?szcz z rodziny tutkarzowatych (Attelabidae) wyst?puje pospolicie — poza brzoz? — tak?e na innych drzewach li?ciastych. Chrz?szcze pojawiaj? si? na pocz?tku maja. S? czarne z metalicznym po?yskiem, d?ugo?ci oko?o 5 mm (fot. 8).

FOT. 8. CHRZ?SZCZ ZWIJACZA BRZOZOWCA


Ich obecno?? zdradza zwini?ta w cygarowat? tutk? cz??? li?cia, ktra przybiera rdzawobr?zowe zabarwienie (fot. 9).

FOT. 9. LI?CIE USZKODZONE PRZEZ ZWIJACZA BRZOZOWCA


Tutki tworzone s? przez samice, ktre po z?o?eniu jaja na grnej stronie li?cia nacinaj? blaszk? li?ciow? w poprzek, po obu stronach nerwu g?wnego, w pewnej odleg?o?ci od podstawy. Nast?pnie zwijaj? odci?t? cz??? wierzcho?kow? w rozszerzaj?c? si? ku ko?cowi tutk?. W tak powsta?ej kryjwce wyl?ga si? bia?awa larwa, ktra przebywa we wn?trzu tutki przez mniej wi?cej 3 miesi?ce. Wyro?ni?te larwy, d?ugo?ci 5–7 mm, spadaj? na ziemi?, gdzie si? przepoczwarczaj?. Wiosn? nast?pnego roku pojawiaj? si? chrz?szcze, ktre rozpoczynaj? swoj? aktywno?? ?erowaniem na li?ciach. W ci?gu roku rozwija si? jedno pokolenie.
Zwalczanie. W okresie pojawiania si? chrz?szczy zwijacza nale?y opryskiwa? ro?liny preparatem o dzia?aniu kontaktowym, najlepiej z grupy pyretroidw (np. Ambusz 250 EC — 0,05%).
- Hurmak olchowiec (Agelastica alni). Jest to chrz?szcz z rodziny stonkowatych (Chrysomelidae) znany przede wszystkim jako szkodnik olszy, ale stwarza zagro?enie tak?e dla innych drzew li?ciastych, w tym brzz. Li?cie uszkadzane s? zarwno przez chrz?szcze, jak i przez larwy. Owady doros?e pojawiaj? si? w drugiej po?owie kwietnia. Maj? d?ugo?? 6–7,5 mm. S? najcz??ciej granatowe, rzadziej czarnofioletowe, o s?abym metalicznym po?ysku, z czarnymi czu?kami i nogami. Efekt ich ?erowania to du?e, nieregularne dziury wyjadane w blaszkach li?ciowych. Pod koniec kwietnia samice sk?adaj? ??te, beczu?kowate jaja w grupy po kilkadziesi?t sztuk. Z nich wyl?gaj? si? od czerwca do lipca larwy i ?eruj? przez mniej wi?cej 3 tygodnie po obydwu stronach li?ci. Pocz?tkowo zeskrobuj? skrk? wraz z mi?kiszem, a nast?pnie wygryzaj? dziury pomi?dzy nerwami. Larwy s? czarne, d?ugo?ci oko?o 10 mm. Optymalne warunki rozwoju larw to temperatura 17–23oC i wilgotno?? wzgl?dna powietrza 50–80%. W pe?ni wyro?ni?te larwy spadaj? na ziemi? i przepoczwarczaj? si?. Na pocz?tku lipca pojawiaj? si? pierwsze chrz?szcze, ktre po okresie ?eru dope?niaj?cego opuszczaj? p?dy i kryj? si? w ?ci?ce, gdzie zimuj?. W ci?gu roku rozwija si? jedno pokolenie.
Zwalczanie. Wiosn?, po wykryciu pierwszych chrz?szczy nale?y przyst?pi? do ich niszczenia, aby nie dopu?ci? do z?o?enia jaj przez samice. W tym celu drzewa nale?y opryska? jednym z preparatw o dzia?aniu kontaktowym (np. Sherpa 10 EC — 0,05%).

MOTYLE
- Zwjka brzozweczka (Acleris ferrugana). To najcz??ciej spotykany motyl — szkodnik brzz, przedstawiciel rodziny zwjkowatych (Tortricidae). Wyst?puje powszechnie tak?e na innych gatunkach drzew i krzeww li?ciastych. W ci?gu roku rozwijaj? si? dwa jego pokolenia. G?sienice ?eruj? pomi?dzy sprz?dzionymi li??mi od wiosny do jesieni. S? one d?ugo?ci ok. 20 mm, zielone z czarn? tarczk? karkow?. Ich przepoczwarczenie odbywa si? w miejscu ?erowania. Motyle pojawiaj? si? wiosn? i pod koniec lata. Przednie skrzyd?a maj? rozpi?to?? 14–17 mm, s? ??tawe z ciemnobr?zowym wzorem w postaci trjk?ta z?o?onego z trzech plamek, tylne skrzyd?a maj? szar? barw? (fot. 10).

FOT. 10. MOTYL ZWJKI BRZOZWECZKI


Zwalczanie. Po zauwa?eniu pierwszych sprz?dzionych li?ci nale?y opryska? drzewa jednym z preparatw o dzia?aniu ?o??dkowym (np. Owadofos 540 EC — 0,15%).
- Pl?taczek brzozowiec (Eriocrania sparrmannella). Ten przedstawiciel rodziny pl?taczkowatych (Eriocraniidae) jest sprawc? podobnych uszkodze?, jak te powodowane przez b?onkwki z grupy minowcw. Atakuje on przede wszystkim brzoz? brodawkowat? i jej odmiany. W ci?gu roku rozwija si? jedno pokolenie. Bia?awe g?sienice maj? d?ugo?? 8–10 mm i ma?? br?zow? g?ow?. ?eruj? w li?ciach od czerwca do lipca tworz?c du?e, p?cherzykowate, br?zowe miny. Ka?da mina rozpoczyna si? w?skim korytarzem, a nast?pnie gwa?townie rozszerza tworz?c obszern? komor?. W odr?nieniu od min utworzonych przez b?onkwki, czarne odchody znajduj?ce si? we wn?trzu tych korytarzy u?o?one s? w kszta?cie spl?tanych nitek (fot. 11). Wyro?ni?te larwy spadaj? na ziemi?, gdzie przepoczwarczaj? si?. Motyle pojawiaj? si? w maju nast?pnego roku. Ich przednie skrzyd?a, o rozpi?to?ci 10–13 mm, s? barwy z?otej z purpurowymi znaczkami.

FOT. 11. ODCHODY W MINIE PL?TACZKA BRZOZOWCA


Zwalczanie. Jest takie, jak w przypadku b?onkwek minuj?cych li?cie.

powrt

 

Hasło Ogrodnicze| plantpress.pl | kontakt | polityka prywatności
  © 1998-2018 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materiały umieszczone na portalu www.szkolkarstwo.pl objęte są ochroną wynikającą z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a właścicielem ich autorskich praw majątkowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzibą w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, iż dalsze rozpowszechnianie aktualnych artykułów opublikowanych na portalu www.szkolkarstwo.pl jest zabronione niezależnie od celu w jakim rozpowszechnienie miałoby nastąpić, lub użytego środka przekazu.